માનવીની તાકાત નહીં

પક્ષી બનાવે માળો,
માનવી પણ બનાવે બંગલો,
તો પછી એ બે માં ભેદ શું ?
પક્ષી પ્રતિવર્ષ બનાવે નવો માળો,

માનવીની એ તાકાત નહીં…..(1)

પક્ષી પ્રેમથી બચ્ચાં જણે;
માનવીનો પણ એજ ક્રમ,
તો પછી એ બે માં ભેદ શું ?
પાંખો ફૂટે,પક્ષી બંધનમુક્ત થાય,

માનવીની એ તાકાત નહીં…..(2)

નિજ શિશુ કાજ પક્ષી કણ કણ ભેગા કરે,
માનવી નો પણ એજ ક્રમ,
તો પછી એ બે માં ભેદ શું ?
કણ પણ માળે શોધ્યો ના જડે,

માનવીની એ તાકાત નહીં…..(3)

પેટ કાજે પક્ષીઓ દેશાવર ઉડે,
માનવીનો પણ એ જ ક્રમ,
તો પછી એ બે માં ભેદ શું ?
કણ મળે સંતુષ્ટ પક્ષીઓ આનંદે ઝૂમે,

માનવીની એ તાકાત નહીં…..(4)

જીવનના અંતે પક્ષી મરે,
માનવી પણ મૃત્યુથી ડરે,
તો પછી એ બે માં ભેદ શું ?
પક્ષી મૃત્યુનો ક્યાંય કકળાટ નહીં,

માનવીની એ તાકાત નહીં…..(5)

એક સાંજે મળવું છે તમને

ટેબલ પર વેર વિખેર પડેલી મારી જાતને બંને હાથે સમેટીને તમારામાં ક્યાંક ગોઠવી દેવાનો ઈરાદો છે.
જગ્યા છે ને તમારામાં ?
એક સાંજે મળવું છે તમને…

ટચ સ્ક્રીનના સ્પર્શથી ટેવાઈ ગયેલા ટેરવાંઓને મારે સંવેદનાઓના ટ્યુશનસ કરાવવા છે.
ટેરવાંઓ થીજી ગયા છે.
મારા ટેરવાંઓને તમારામાં થોડું ઓગળવું છે.
એક સાંજે મળવું છે તમને….

મારા ખોદકામ વખતે પાયામાં મેં થોડી એકલતા વાવેલી.
તે જુઓને આજે વળી મારામાં ખાલીપો ઉગ્યો છે.
સાંભળ્યું છે તમારામાં મેળો ભરાય છે.
આ ખાલીપાને થોડી વાર ચકડોળમાં બેસાડવો છે.
આ જાતને આંગળીએથી છુટ્ટી પડીને થોડી વાર તમારી જાતમાં ભળવું છે.
એક સાંજે મળવું છે તમને….

આંખોમાં આ વર્ષે પણ વરસાદ થયો નહિ.
કેટલાય વર્ષોથી આંખોમાં દુષ્કાળ પડેલો છે.
તમે તો જાદૂગર છો.
તમને મળીશ તો કદાચ તમે આંખોમાં થોડા દરિયાઓ નાંખી દેશો.
આંખોને થોડું પલળવું છે.
એક સાંજે મળવું છે તમને….

આ કોરા કટ્ટ જીવતર પર એક ગઝલ લખાવવી છે.
સાંભળ્યું છે તમે તો આંખોથી લખો છો.
તમે લખેલી કવિતાઓ સાથે આ કાગળને પણ થોડું ઝળહળવું છે.
એક સાંજે મળવું છે તમને…

બધું જ તૈયાર છે

​જી સાહેબ…

બધું જ તૈયાર કરી દીધું છે…
મગરના આંસુની બોટલ,

ચહેરા પર લગાડવાનો ગમગીનીનો પાવડર,
વખોડી કાઢવાના શબ્દોના પેકેટસ,

વિરોધીઓ પર આક્ષેપ કરવાનું પોટલું,અને સાંત્વનાનું ભાષણ.

આ બધું જ તૈયાર કરીને આપના સામાનમાં પેક કરી દીધું છે.

અને હા સાહેબ, આપને ત્યાંથી સીધું જ ક્યાંક બીજે જવાનું થાય,

તો મૃતકો અને ઘાયલોની સંખ્યા તથા શહેરનું નામ – એટલું જ બદલવાનું રહેશે,

બાકી તો બધ્ધું જ એમનું એમ રહેશે.

— કૃષ્ણ  દવે.

કોલ લેટર

અનંતરાય કૃપાશંકર ભટ્ટ બસમાંથી ઉતર્યા!! સવારનો સમય હતો. હજુ નવ વાગ્યા હતાં. સરકારી ઓફિસ ખુલવાની હજુ બે કલાક બાકી હતાં. બસ સ્ટેન્ડની બાજુમાં જ એક ચાની હોટેલ હતી. ત્યાં જઈને મોઢું ધોયું. એક દમ ચોખ્ખા બગલાની પાંખ જેવા કપડાં પોતડી અને બંડી પહેરેલી હતી. ગળામાં આછા લાલ રંગનો ગમછો જે તેની બ્રાહ્મણ તરીકેની ઓળખ છતી કરતો હતો. શરીર ધ્રુજી રહ્યું હતું. હજુ તો બે વરસ પહેલાં જ નિવૃત થયા હતાં પણ છેલ્લાં પાંચ દિવસમાં જ એ સાવ નંખાઈ ગયાં હતાં. એક દમ અકાળે વૃદ્ધત્વ આંબી ગયું હતું. ખિસ્સામાંથી બેતાળા ના ચશ્માં કાઢ્યા અને બાજુના બાંકડા પર પડેલું છાપું લીધું. અલપ ઝલપ નજર ફેરવી પણ કાઈ મજા ના આવી તે એમને એમ રસ્તા પર જતાં ટ્રાફિકને જોઈ રહ્યા. એક કટિંગ ચા આવી. અનંતરાયે ચા પીધી.

ખીસ્સામાંથી ૫ ની નોટ કાઢી અને ચાનું બિલ ચુકવ્યું. એક બીજા ખીસ્સામાંથી સુરેશ તમાકુ કાઢી અને ચુના સાથે મસળી અને ગલોફે ચડાવી.અને તે ઉભા થયા. જે સરકારી ઓફિસે જવાનું હતું એ લગભગ બે કિલોમીટર દૂર હતી એણે ચાલીને જવાનું નક્કી કર્યું. ધીમે ધીમે તે ચાલતા રહ્યા આજુબાજુ ઘણાં બધાં નવા મકાનો બંધાઈ રહ્યા હતાં.વળી પોતે ઘણાં સમય પછી આવ્યાં હતાં. ગઈ કાલે રાતે જ ગોરાણી સાથે થયેલ સંવાદ યાદ આવી ગયો.

“તે તમે એકલાં શહેર જાવ છો, આ સ્થિતિમાં સાથે કોઈને મોકલું” લતાબેન ગોરાણીએ કીધું.

“ના હું એકલો જ જઈશ અને સાંજે કામ પતાવીને આવતો રહીશ,થોડુક જ કામ છે” અનંતરાયે જવાબ આપ્યો.

“તે હું કહું છું થોડાં દિવસ પછી જાવ તો ના ચાલે” ગોરાણીએ વાતનો તંતુ ના મુક્યો.

“ના બધું સમયે થાય એ જ જરૂરી છે, થોડો ઘણો વિલંબ પણ ના કરાય,તું તારે ચિંતા કરમાં અને કાલે છે બુધવાર એટલે આમેય કોઈ નહિ આવે અને મોડી રાતે તો હું પાછો આવી જઈશ” પછી ગોરાણીએ લાંબી દલીલ ના કરી અને વહેલી સવારની પાંચની બસમાં અનંતરાય ગોર બસમાં બેસી ગયાં અને નવ વાગ્યે તો એ પહોંચી પણ ગયાં હતાં.

સવારના દસ થવા આવ્યાં હતાં. અનંતરાય પહોંચી ગયાં હતાં એ બિલ્ડીંગ પાસે.પાસે રહેલ સફેદ થેલીમાંથી એક કાગળ કાઢ્યો અને સરનામું વાંચ્યું.સરનામાં માં લખ્યું હતું ચોથા માળે!! અને તે પહોંચી ગયાં ચોથા માળે પટાવાળા સિવાય કોઈ આવ્યું નહોતું. તે એક ખૂણા પાસે રહેલા બાંકડા પર બેઠા.

“કોનું કામ છે ગોર બાપા” પટાવાળાએ ખભ્ભા પર રહેલા લાલ ગમચા પરથી અનુમાન લગાવ્યું.

“મોટા સાહેબનું કામ છે “ અનંતરાયે ટૂંકો જવાબ આપ્યો.

“સાહેબ તો મોડા આવશે, શું કામ હતું ?? ચા પીશો ગોરબાપા??” અનંતરાયે કઈ જવાબ ના આપ્યો. પટાવાળાએ પ્રેમથી ચા આપી,અનંતરાયે ના પાડી અને કીધું કે હજુ કલાક પહેલાં તો પીધી છે,પણ પટાવાળા એ કીધું કે સવાર સવારમાં ગોરબાપાને ચા પાવાથી મારો દિવસ સારો જાય છે એટલે ચા તો પીવી જ પડશે અને પરાણે અનંતરાયને ચા પાઈ અને એની પડખે બેઠો. વાત માંથી વાત કાઢીને પટાવાળા એ પૂછી લીધું બધું કે અનંતરાયને શું કામ હતું.

અને વાત જાણીને પટાવાળાને ધ્રુજારી છૂટી તે ગોરબાપા સામે તાકી જ રહ્યો….!!! દરેક ઓફિસની બહાર બેસવાવાળા આ પટાવાળા સહુથી ઓછું ભણેલાં પણ સહુથી વધુ જાણકાર હોય છે!! ઓફિસની અંદર રહેલા દરેક સાહેબની છઠ્ઠી થી માંડીને તમામ કરમ કુંડળી આ પટાવાળા જાણતા હોય છે. ઘણાં કામ એવા હોય છે કે તમે પટાવાળાને મળોને તો એ તમને સાચી સલાહ આપશે કે તમારે આ કામ કરવું છે તો ચોથા ટેબલ પર જશો એ સાહેબ કદાચ કરી દેશે પણ ભૂલેચૂકે તમે છઠ્ઠા ટેબલે ગયાં તો થતું હશેને તોય તમારું કામ નહિ થાય એવી વાંગડ આઇટેમ એ ટેબલ પર બેસે છે!! પણ અનંતરાય જે કામ માટે આવ્યાં હતાં એ કામ માટે અત્યાર સુધી કોઈ આવ્યું નહોતું..પટાવાળો રીતસરનો અંદરથી હલી ગયો.. એણે અનંતરાયનો હાથ પકડીને કીધું.

“ગોરબાપા સાહેબ આવશે ને એટલે તરત જ હું તમને એની પાસે લઇ જઈશ હો. તમે અહી નિરાંતે બેસો!! પાણી પીવું હોય તો સામે છે!! પેલાં ખૂણામાં સંડાસ અને મુતરડી છે,સાહેબને મળાવ્યા વગર હું તમને જાવા નહિ દઉં” પટાવાળાની આંખનો ખૂણો ભીનો થયો. એ ઉભો થયો અને બારણાની પાસે પડેલી ખુરશીમાં ધબ દઈને બેઠો. અનંતરાય પણ ઘડિયાળને ને તાકીને બેસી રહ્યા,ઘડિયાળનો કાંટો ધીમે ધીમે આગળ ખસતો હતો. અનંતરાયના જીવન ચક્રના કાંટા ઉલટા ફરવા લાગ્યાં.બેઠા બેઠા એણે આંખો મીંચી દીધી!!!અનંતરાય કૃપાશંકર ભટ્ટ!! પ્રાથમિક શાળાના એક નિવૃત શિક્ષક!! હજુ બે વરસ પહેલાજ નિવૃત થયેલા નોકરીએ લાગેલા ત્યારે ત્રણ રૂપિયાના માસિક પગારે લાગેલા અને ઇન્ક્રીમેન્ટ ૪૦ પૈસાનું છૂટતું એક વરસે પણ સોંઘવારીનો જમાનો એવો કે રૂપિયો ગાડાનાં પૈડા જેવડો ગણાતો. ૩૬ વરસની નોકરીમાં મૂળ ચાર જ ગામ ફરેલા અને એમાય અત્યારે જે ગામમાં રહેતાં ત્યાં એણે લાગલગાટ ત્રીસ વરસ સુધી નોકરી કરેલી અને નિવૃત પણ ત્યાજ થયેલા!! આજ ગામમાં એ શરૂઆતમાં બદલી થઈને આવ્યાં ને પછી જ એમનું વેવિશાળ થયેલું!! પછી તો તરત લગ્ન પણ થયેલા એમનાં લગ્નની વાત અહીંથી તો હાલી હતી. બાકી કૃપાશંકર ખાલી નામના જ કૃપા શંકર હતાં.એમને ત્યાં સદાય ગરીબીનો વાસ હતો. ગામમાંથી લોટ માંગી લાવે ને અનંતરાય એક નો એક દીકરો શાળાંત પાસ થઇ ને શિક્ષક બની ગયો તોય નાતમાં કન્યા કોઈ ના આપે!! લોકો કહેતા માણસ લાખનો પણ એ પહેલેથી જ ગરીબ એટલે દીકરી કોઈના દે.

એવામાં આ ગામમાં અનંતરાય આવ્યાને એક બ્રાહ્મણના મકાનમાં જ ભાડે રહ્યા ને સ્વભાવ સારો એટલે સબંધની વાત ચાલી ગામની જ એક દીકરી બહાર સાસરે એની દીકરી સાથે વાત ચાલી અને પછી તો અનંતરાય અને લતા પરણીને રહ્યા આ ગામમાં!! લતા ગામની ભાણેજ ને અનંતરાય બની ગયાં ભાણેજ જમાઈ ને ગાડી પાટે ચડી!! સંતાનોમાં પહેલી ચાર સુવાવડમાં ચાર દીકરી આવી અને પછી પાંચમી સુવાવડે આવ્યો દીકરો નામ પાડ્યું મનોજ!! પહેલા તો દીકરા માટે લોકો ગમે તેટલી સુવાવડ કરાવતા આતો હમણા જ સૂત્ર આવ્યું ને “હમ દો હમારે દો” પહેલાં ચાર મોટી દીકરીઓ થઇ એટલે ગામ કહેતું.

“ભારે કરી અનંતરાય આટલી બધી લક્ષ્મી ક્યાં નાંખશો, ભોળાનાથને પ્રસન્ન કરો એક દીકરો આપી દે હવે, તમે બધાને રુદ્રી કરાવો છો ક્યારેક પોતના માટે કરો ને વ્રત “

“એ જેને દીકરી સાચવવાની કેપેસીટી હોયને એને જ ભગવાન દીકરી આપે, દીકરી મેળવવા પુણ્ય કરવા પડે પુણ્ય બાકી જેવા તેવાની ઘરે ભગવાન દીકરી ના આપે હો” આવો જવાબ સાંભળીને લતા ગોરાણીને ગર્વ થતો ખુબજ!! અને વાતેય સાચી હતી, ગોર અને ગોરાણી બને જણા દીકરીઓને સાચવતા પણ ખુબજ!! અને એમાય પાંચમા ખોળાનો દીકરો થયો અને એનું નામ રાખ્યું મનોજ!! અનંતરાય અને લતા ગોરાણીના હરખનો તો પાર જ ના રહ્યો.

અને ચારેય બહેનો પણ રાજી રાજી થઇ ગઈ!! ચાર ચાર બેનડી વચ્ચે એક જ ભાઈ!! હરખ સીમાડા વટાવી ગયો. મનોજ મોટો થવા લાગ્યો પાંચ ધોરણ ગામમાંજ ભણ્યો અને પછી તાલુકાની મોટી નિશાળમાં જાય અને આ બાજુ અનંતરાય ના ખર્ચા વધવા લાગ્યાં,પણ શિક્ષકની નોકરી એટલે કરકસરવાળું જીવન તો હોવાનું જ ને !! એટલે બે છેડા ભેગા થઇ જતાં અને હવે તો પગાર પણ ઠીક ઠીક વધી ગયો હતો.ગામમાં કથા પારાયણનું પણ ચાલતું અને ગામનાં ભાણેજ જમાઈ એટલે શાક પાંદડું અને છાસ દૂધ પણ મળી રહે એટલે બહું વાંધો ના આવ્યો પણ પગારમાંથી બચત કઈ ના થાય!! મહિનો થાય એટલે પગાર પૂરો થઇ જાય એ વાત નક્કી!! હવે ચારેય બહેનો મોટી થઇ એક સાથે બે ને પરણાવી દીધી!! ઘણો બધો ખર્ચ કર્યો!! બીજા બે વરસ પછી પાછી બે ને પરણાવી એમાં તમામ જીપીએફ થઇ ગયું પૂરું!!

થોડી ઘણી બચત હતી એ પણ તળિયા ઝાટક થઇ ગયેલી!! અને નોકરીય બહું કાઈ લાંબી રહી નોતી!! માંડ આઠેક વરસ બાકી હતાં!! અનંતરાય ને થયું કે હવે ખરચા તો બધાં ગયાં પણ જો આ એક મનોજ નોકરીએ ચડી જાય ને અને એનું ક્યાંક ગોઠવાઈ જાય ને સગપણ તો શિવજી ની ખરી કૃપા ગણાય અને આપણે ગંગ નાહ્યા!! મનોજ કોલેજમાં હતો બે વરસ પછી કોલેજ કરી. ભણતાં ભણતાં આડા અવળા ફોર્મ ભર્યા કરે!! પણ મેળ ખાઈ નહિ!! મનોજ એક દમ સીધી લીટીનો છોકરો!! તમાકુનુંતો છોડો ધાણા દાળનું ય વ્યસન નહિ!! બે વરસ પછી બી.એડ પૂરું કર્યું. સંસ્કૃત અને ગુજરાતી સાથે અને શિક્ષક યોગ્યતા કસોટી આપી!! ભરતી આવી ૧ માર્ક્સ માટે મનોજ રહી ગયો.બીજે વરસે ફરીથી પરીક્ષા આપી.સખત મહેનત કરી આ વખતે ગુણ સારા હતાં!! પણ સ્ટે આવી ગયો. મનોજની મોટી બેને મનોજ માટે કન્યા ગોતી એક બીજાનું જોવાનું ગોઠવાયું.એક બીજાને પસંદ પડી ગયાં મનોજનું સગપણ નક્કી થઇ ગયું.

છોકરીનું નામ હતું શ્વેતા. શ્વેતાએ પણ બી.એડ જ કરેલું પણ એને એની બાજુના ગામમાં જ નોકરી મળી ગયેલી!! એનો વારો એટલાં માટે આવી ગયો કે એણે અંગ્રેજી વિષયમાં બી.એડ કરેલું અને ટેટમાં માર્કસ પણ સારા આવેલા. શ્વેતાના પાપાએ કીધું કે લગ્ન તો એકાદ વરસ પછી કરીએ પેલાં મનોજ કુમાર ક્યાંક નોકરીએ લાગી જાય તો અનુકુળતા રહે.મનોજ ને શ્વેતાએ એક સ્માર્ટ ફોન પણ લઇ દીધેલો ગામમાં તો ટાવર ઓછો આવતો. કલોગું ગામ હતું મનોજનું, એટલે મનોજ રોજ રાતે ઉપલી ધારે જાય ત્યાં ટાવર ફૂલ પકડાઈ અને બેય જણા મોડી રાત સુધી વાત કરે.શ્વેતા એને બધાં સમાચાર આપતી કે લગભગ અઠવાડિયામાં સ્ટે ઉઠી જાય છે!!

પણ આ સ્ટે તો ખુબ લંબાણો,એક સ્ટે પૂરો થવામાં આવે ત્યાં બીજો સ્ટે આવી જાય. એક દિવસ તો મનોજે કહી દીધું.શ્વેતા ,આ સ્ટે ઉપર સ્ટે ના આવી શકે , આનો કોઈ ઉપાય નથી, આ ક્યાં સુધી લબડયા કરવું આમને આમ તો મારી ઉમર પૂરી થઇ જાશે “ શ્વેતા હસતી અને કહેતી તમે ચિંતા ના કરો એક કામ કરો હવે ગમે તે નોકરી મળે એ લઇ લો,તલાટી ,કલાર્ક , ફોરેસ્ટર, રેલવે ,બેંક જેટલી જગ્યાએ અરજી બહાર પડે એ બધે ભરવા માંડો ગમે તે રીતે એકવાર આછી પાતળી નોકરી હોયને પછી મારા પાપાને વાંધો નથી,એ હવે હઠ પકડીને બેઠા છે કે કુમાર નોકરીએ ચડે પછી જ લગ્ન કરાવવા છે ઈ સિવાય નહિ” શ્વેતાની વાત સાંભળીને મનોજ ઓર ગંભીર થઇ ગયો.બીજે દિવસે ગયો તાલુકામાં ત્યાં એક ઓળખીતાની દુકાન હતી.

એ આવું બધું ફોર્મ ભરવાનું અને ઝેરોક્ષનું કામ કરે એને એક સાથે ૧૦૦ ફોટા આપી દીધાં. બધાજ પ્રમાણપત્રો આપી દીધાં સહીના નમુના આપી દીધાં સ્કેન કરી અને કહી દીધું કે જ્યાં જ્યાં જેટલી જાહેરાત પડે ત્યાં ફોર્મ ભરી દેવાના આ પૈસા લઇ લ્યો એડવાન્સમાં અને પછી એનો કોલ લેટર પ્રિન્ટ થાય ત્યારે મને અગાઉ કહી દેવાનું એટલે હું પરીક્ષા આપી દઈશ.અને પછી તો મનોજ મંડાઈ પડ્યો વાંચવામાં એને નજર સામે શ્વેતાનો ચહેરો દેખાતો હતો જાણે કહી રહ્યો હતો કે “મનોજકુમાર બસ એક વાર આછી પાતળી સરકારી નોકરી લઇ લો”

ગામનાં અમુક વડીલોએ અનંતરાયને કહી પણ જોયું.

“અનુદાદા હવે છોડોને આ બધી જફા મારા હિમ્મત ભેગો મનાને સુરત મોકલી દ્યો ઓફિસમાં મહીને વીસ હજારનો પગાર અને બાર બાદશાહી બોલો ,હવે નોકરો કરે કોનો દી વળે છે આ તો તમે નોકરીની પાછળ ગાંડા છો બાકી અમારા પટેલને તો કાપડ નો અને હીરાનો ધંધો એવો સદી ગયો છેને તે ભલભલા નોકરિયાત પાણી ભરે પાણી “ જવાબમાં અનંતરાય કહેતા.

“તમારી લાગણી સાચી પણ અમારા બ્રાહ્મણમાં નોકરીનું ચલણ વધારેએમાય જો છોકરો બેંકમાં હોય ને તો તો ઉભા ઉભાજ સગપણ થઇ જાય, શિક્ષક હોય તો બીજા નંબરે આવે વેવીશાળમાં પણ સરકારી સિવાય બીજી જગ્યાએ હોય નોકરી તો તો ફીણ આવી જાય. આ તો સરકારી બેંકો એટલે સમસ્ત બ્રહ્મસમાજ જ જોઈ લ્યો.અમારા સહુથી વધુ બેંકમાં જ હશે અને હવે તો મનોજનું સગપણ પણ થઇ ગયું છે અને શ્વેતા પણ શિક્ષક્મા જ નોકરી કરે છે એટલે હમણા તો સુરત મુકવાનો કોઈ જ વિચાર નથી.

એક પછી એક પરીક્ષા મનોજ આપી રહ્યો હતો.કોકમાં વળી સ્ટે આવે તો કોકમાં પેપર ફૂટી જાય.અમુક વખતે આચારસંહિતા નડે તો અમુક વખતે ઓછા ગુણની લાચારસંહિતા નડે!! અમુક સમયે વેઇટીંગ માં વારો આવે તો અમુક સમયે પરીક્ષા જ બંધ રહે!! રોજ સાંજ પડેને ઉપલી ધારે જઈને પહેલો ફોન તાલુકામાં કરે કોઈ નવી જાહેરાત આવી??? કોઈ કોલ લેટર ડાઉનલોડ થયા!!?? સ્ટેના કાઈ સમાચાર પ્રવાસી શિક્ષકની ભરતીનું શું થયું!!” અને છેલ્લે છેલ્લે તો કહી દીધું કે આર્મીની પડેને જાહેરાત કે સીઆરપીએફ ની પડે એમાં પણ ભરી જ દ્યો ફોર્મ!! પછી એ શ્વેતાને ફોન લગાવે પણ હમણા હમણા શ્વેતા બહું લાગણી નથી બતાવતી. ક્યારેક તો ફોન ના ઉપાડે પહેલાં તો કલાકો ના કલાકો સુધી વાતો કરતી.શ્વેતાનું હાસ્ય એને ખુબ ગમતું.ક્યારેક એ કહેતો.

“શ્વેતા તું હશે છે ને ત્યારે પહાડી માંથી ખળ ખળ વહેતું ઝરણું હોય ને એવો અવાજ આવે છે એકદમ મીઠો અને મધુર અવાજ રૂપાની ઘંટડી જેવો અવાજ મને એમાં ડૂબવાનું ગમે છે શ્વેતા રીયલી કહું આઈ લવ યુ માય શ્વેતા” અને જવાબમાં શ્વેતા પાછું ખીલખીલાટ કરતુ હસતી અને એક વાક્ય બોલતી.

“સ્ટુપીડ, મનોજ કુમાર યુ આર સ્ટુપીડ “ અને ખીલખીલાટ હસતી હતી શ્વેતા અને પછી ગુડનાઈટ કહેતી અને ગુડનાઈટ કીધા પછી પણ પાછીએ અડધો કલાક વાતો કરતી અને પાછી પ્રોત્સાહન આપતી કે ચિંતા ના કરો. હમણા જ સ્ટે ઉઠી જશે. પણ હમણાથી શ્વેતા ટૂંકી વાતો કરતી અને કહેતીકે તબિયત સારી નથી,માથું દુખે છે કાલે વાતો કરીશું.મમ્મી પાપા ખીજાય છે વગેરે વગરે!!

એક દિવસ સોમવારે મનોજ શ્વેતાની નિશાળે જઈ ચડ્યો. આચાર્યશ્રીને મળ્યો.આમ તો આની અગાઉ એ બે વાર જઈ આવ્યો હતો.સગાઈના પ્રસંગે પણ આખો સ્ટાફ આવ્યો હતો. શ્વેતાએ જ બધાની ઓળખાણ કરાવી હતી.

“આવો આવો મનોજ ભાઈ કેમ છે મજામાં તબિયત તો સારી છે ને,હું હમણા જ આવવાનો હતો તમને મળવા પણ તમારી ઉમર લાંબી છે તમને સંભારતો હતો ને ત્યાં જ તમે આવી ગયાં” આચાર્ય બોલ્યાં અને એક ફૂટડો જુવાન આવ્યો એકદમ અપ ટુ ડેટ જોતા વેત જ ગમી જાય એવો.

“આ છે મિસ્ટર હેમાંગ ભાઈ અમદાવાદના જ છે બ્રાહ્મણ જ છે,ગણિત વિજ્ઞાનમાં મૂકાણા છે સ્વભાવનાં ખુબ સારા છે” મનોજ એમને મળ્યો રામ રામ કર્યા. અને પૂછ્યું શ્વેતા ક્યાં છે.ચાલો આપણે થોડો બહાર આંટો મારી આવીએ ઠંડુ પીતાં આવીએ આમેય મારે સિગારેટ પીવી છે માવો પણ ખાવો છે યુ નો હું બાળકોને ભાળતા કોઈ વ્યસન કરતો જ નથી, એટલે તલબ લાગે એટલે બહાર જતું રહેવાનું “ એમ કહીને આચાર્ય એની બાઈક પાછળ મનોજને બેસાડી દીધો અને પાદર એક ગલ્લે જઈને બે કોલ્ડ ડ્રીન્કસ લીધા આચાર્યે સિગારેટ સળગાવીને માવો ચોળતાં ચોળતાં બોલ્યો.

“આ તો સમય સમયનું માન છે તમે ઝડપથી નોકરી ના લીધી અને થયો ગોટાળો,હેમાંગ આવ્યો અને એને શ્વેતા પસંદ પડી ગઈ અ શ્વેતાને હેમાંગ !! એમાં થયું એવુંને કે આ રોયા ગુણોત્સવને કારણે દર વરસે પ્રવાસ કરવો પડે ને ગુણ લેવા માટે તે આ વખતે અમે ઉતર ગુજરાતના પ્રવાસમાં ગયાં વળતા અમદાવાદ હેમાંગભાઈને ઘેર રોકાયા એઈ ને સેટેલાઈટમાં મોટું મકાન છે ને ત્યાં રાખ્યા હેમાંગભાઈની મમ્મીની આંખમાં શ્વેતા વસી ગઈ તે મોડી રાતે મને કીધું એટલે મેં કીધું કે એમનો સંબંધ થઇ ગયો છે પણ તોય એ ના માન્યા એટલે હેમાંગભાઈ એ કીધું કે શ્વેતાને હું પસંદ છું!! અને કેમ પસંદ ના હોય!!

અમદાવાદમાં ચાર દુકાન એકનો એક દીકરો ઘરની બે ફોર વ્હીલ દેખાવડો,અને પાછો ખર્ચાળ એટલે વાત ત્યાજ નક્કી થઇ ગઈ હવે શ્વેતાના બાપુને સમજાવવાની જવાબદારી મારી ઉપર આવી.પ્રવાસમાં પાછા આવતી વખતે હેમાંગ અને શ્વેતા એની ફોર વ્હીલમાં આવ્યાં.શ્વેતા માટે જ હેમાંગ ફોર વ્હીલ લાવ્યો છે અને દરરોજ એને એ સવારે એને ગામથી લઇ આવે અને સાંજે મૂકી આવે છે.વળી કાલે જ શ્વેતાના બાપુએ વળી બીજી જવાબદારી મને સોંપી કે મનોજ ને તમે સમજાવી દેજોને એટલે આજ હું આવતો જ હતો ને ત્યાં જ તમે આવી ગયાં તમે લાંબુ આયુષ્ય ભોગવવાના છો એ નક્કી તમે તો સંભારતા જ આવ્યાં!! અને આમેય હું આચાર્ય અને એમાય પાછો એચ ટેટ એટલે કામ ઉપર કામ આવેજ છે પણ તમે મુંજાતા નહિ મનોજ ભાઈ આ નવી ભરતી આવે ને તમારાં માટે એક ટાચકા જેવી રૂપકડી ગોતી દઈશ અને આમાં તો અંજળ પાણી હોય ત્યાજ સંબંધ થાય એવું છે” આચાર્ય એક શ્વાસે બોલ્યો. મનોજ કશું ના બોલ્યો. આંખમાંથી આંસુના બે ટીપા પડી ગયાં.છેવટે ખિસ્સામાંથી સ્માર્ટ ફોન કાઢીને આચાર્યને આપીને બોલ્યો.

“આ એણે આપેલ ફોન એને આપી દેજો,મારા વતી એમને શુભ કામના છે, બસ બીજું કશું ના કહેતા ,ભલે એ બંને સુખી થાય,અને આમેય ભગવાને મારા ભાગ્ય આગળ જ સ્ટે મૂકી દીધો છે એટલે મને કોઈ અફસોસ જ નથી” મનોજ ચાલતો થયો.આચાર્ય પણ નિશાળ બાજુ રવાના થયા.સાંજે ઘરે આવીને મનોજે બધી વાત કરી.લતા ગોરાણીએ દીકરાને છાતી સરસો ચાંપ્યો.અનંતરાય બોલ્યાં.

“દીકરા તું મુંજાતો નહિ હો,તને નોકરી મળશે જ અને બેટા સારી છોકરી પણ મળશે જ સાંજે દૂધ પીને એ ઉપલી ધારે રવાના થયો. પોતાના માં બાપની લાચારી એ સમજી ગયો હતો.શ્વેતા સાથે કરેલી વાતો યાદ આવી.પોતે દુનિયામાં શું કામ આવ્યો હતો,એની સાથે જ આવું કેમ થયું,એને જ કેમ નોકરી ના મળી,એણે ભગવાનનું શું બગાડ્યું હતું.એ રડતો હતો. કોઈ સાંભળવાવાળું નહોતું તોય એ રડતો હતો.મગજ બહેર મારી ગયું હતું અને જિંદગી સામેની લડાઈમાં મોત જીતી ગયું!! આવેશમાં ને આવેશમાં ભાડિયા કુવા તરફ દોટ મૂકી ને સો ફૂટ ઊંડો ખાલી કૂવો એને ભરખી ગયો!! વાતાવરણમાં મરણતોલ ચીસ સંભળાઈ!!મનોજનું પ્રાણ પંખેરું ઉડી ગયું હતું.!!

રાતના બે વાગ્યા સુધી મનોજ ના આવ્યો એટલે અનંતરાય ગોર અને ગોરાણી એમને શોધવા નીકળ્યાં. ગામનાં લોકો જોડાયા મનોજ કાયમ ઉપલી ધારે જતો ફોન લઈને એ ઘણાએ જોયું હતું એટલે ત્યાં તપાસ કરી અને પડખે આવેલ ભાડીયામાં જોયું તો મનોજ નો મૃતદેહ પડ્યો હતો.મગળવારે વહેલી સવારે મનોજની સ્મશાનયાત્રા નીકળી. અંતિમવિધિ થઇ ગોર અને ગોરાણી હીબકા ભરીને રડ્યા. આજુબાજુના સૌ ખરખરે આવી ગયાં. અનંતરાયના ઘરના ફળિયામાં સહુ બેઠા હતાં એક બાજુ એક ખુરશી પર મનોજનો એક ફોટો હતો.એની પર હાર ચડેલો હતો.એક જિંદગીથી હારી ગયેલાં માણસ પર હાર ચડેલો હતો. અચાનક જ તાલુકાએ થી મનોજનો પેલો ભાઈ બંધ આવ્યો અને સીધોજ ડેલીમાં જઈને બોલવા લાગ્યો.

“ક્યાં છે મનોજભાઈ કાલ સવારનો એનો ફોન બંધ આવે છે , કાલ સવારે મેં એનો કોલ લેટર ડાઉનલોડ કરેલ છે.ભાષાના શિક્ષક તરીકે એનો વારો આવી ગયો છે શુક્રવારે સ્થળ પસંદગી છે કાલનો ફોન બંધ આવે છે ને ………..” અચાનક તેની નજર મનોજના ફોટા તરફ જાય છે અને તે ત્યાજ ફસડાઈ પડે છે.બે જણા તેને ઉભો કરે છે પાણી પાય છે અને તેને અનંતરાય પાસે લઇ જાય છે અનંતરાય તેને વાત કરે છેને પેલો તેનો મિત્ર હીબકા ભરીને ભરીને રોયો અને બોલ્યો.

“મારા મિત્ર મનોજ એક દિવસ રોકાઈ ગયો હોત તો ભાઈ એક દિવસ રોકાઈ ગયો હોત તો શું ખાટું મોળું થઇ જાત પરમ દિવસ થી ભરતી પરનો સ્ટે ઉઠી ગયો હતો.. ઉતાવળ કરી નાંખી તે મારા ભાઈ ઉતાવળ કરી નાંખી”“મારો દીકરો ઉઠી ગયો ભાઈ સ્ટે નો ઉઠ્યો પણ મારો દીકરો ઉઠી ગયો” અનંતરાય રોઈ પડ્યા.વાતાવરણમાં એક શોકનું વાવાઝોડું આવી ગયું. કોલ લેટર મનોજના ફોટા આગળ મુકવામાં આવ્યો અને એ સાંજે જ અનંતરાયે નક્કી કર્યું કે મારે કાલે શહેરમાં જવું જ છે અને આમેય કાલે બુધવાર છે એટલે કોઈ લૌકીકે નહિ આવે અને મોડી રાતે એ પાછા આવતાં રહેશે.લતા ગોરાણીએ ના પાડી તોય અનંતરાય શહેરમાં આવીને જ રહ્યા..

“ગોરબાપા ચાલો મોટા સાહેબ આવી ગયાં છે તમે એને મળી લો” પટાવાળાએ અનંતરાયને તંદ્રામાંથી જગાડ્યા.અનંતરાય જાગ્યાં સામે આવેલ પાણીના ના ગોળમાંથી પાણી પીધું.અને ઓફિસમાં દાખલ થયા. ઓફિસની અંદર એક ઓફીસ હતી ત્યાં મોટા સાહેબ બેઠા હતાં.

“હું અંદર આવી શકું “ અનંતરાય બોલ્યાં અને જવાબમાં સાહેબે ફાઈલમાંથી ડોકું ઊંચું કર્યું અને રજા આપી. ફાઈલ બાજુમાં મૂકી ને સાહેબે ફોન ચેક કર્યો. ફોન બાજુમાં મુકીને સાહેબે હાથમાં પેન લીધી અને બેય હાથે પેન પકડીને બોલ્યાં.

“બોલો કેમ આવવું થયું”

“સાહેબ આ કોલ લેટર પાછો જમા કરાવવો છે એટલે આવ્યો છું” અનંતરાયે પેલો કોલ લેટર સાહેબના ટેબલ પર મુકતા કહ્યું.

“કેમ નોકરી નથી જોઈતી હવે” સાહેબના ભવા ઉંચકાયા.

“ના એવું નથી પણ ભગવાનનો કોલ લેટર પહેલાં આવી ગયોને ને મારા દીકરાનું પોસ્ટીંગ ઉપર થઇ ગયું સાહેબ” અનંત રાયે બધી વાત કરી સાહેબ સંભાળતા જ રહ્યા બને બાજુથી આંસુ વહેતા હતાં. છેલ્લે અનંતરાય બોલ્યાં.

“આ એટલાં માટે જમા કરાવવા આવ્યો છું કે વેઈટીંગમાં ઘણાં દીકરા દીકરીઓ હશે કમસે કમ એક ને તો નોકરી મળી જશે વહેલાસર એટલે આપને વિનતી કરવા આવ્યો છું કે મારે તો દીકરો ગયો છે,ભગવાનને ગમ્યું તે ખરું સાહેબ પણ તમે બધાં મોટા સાહેબો આ પુણ્યનું કામ કરો છો નોકરીઓ આપવાનું તો એ સહેલાઈથી અને ઝટપટ ના આપી શકાય. એનાં પર કોઈ જ સ્ટે ના આવે એવો સ્ટે અદાલત ના આપી શકે. સાહબે ઘણાની ઝીંદગી બચી જશે,, વધારે પડતાં વિલંબને કારણે જિંદગીઓ બરબાદ થઇ રહી છે.તમે બીજા કોઈનો કોલ લેટર કાઢી નાખજો મારા દીકરાના બદલામાં બસ જય મહાદેવ !! આટલું કહેવા જ આવ્યો હતો.”” અનંતરાય ઉભા થયા સાહેબે પણ ઉભા થયા એમની આંખમાં પણ આંસુ હતાં,એમણે અનંતરાયના હાથ પકડી લીધા. અનંતરાય ધીમે ધીમે દાદર ઉતરી રહ્યા હતાં.જીવનભર બોજ વેંઢાંરતું એક આયખું જઈ રહ્યું હતું.

લેખક: મુકેશભાઈ સોજીત્રા

​સત્ય સમજાયું

અલ્પેશ ઓ.એન.જી.સીમાં ઑફિસર હતો. જેથી તેની પત્ની આશાને બીજા કરતાં મોટા દેખાવવાનો શોખ બહુ જ હતો. જે અલ્પેશને લેશમાત્ર પસંદ ન હતું. જેના લીધે ઘણીવાર બંનેની વચ્ચે ઉગ્ર ચર્ચા પણ થતી હતી. તે વાત વાતમાં કહેતી પણ ખરી કે, ‘શું ધોઈ પીવાના તમારા આ રૂપિયાને ? તમારા કરતાં તો પેલા પટાવાળાના બૈરાં-છોકરાં સારી રીતે રહેતા હોય છે. તમે તો સાવ કંજૂસ છો.’

‘તું મને એ બતાવ કે તમને ખાવા-પીવા, કપડાંમાં ક્યાં તકલીફ છે ? પરંતુ હા જરૂર હોય તો પાંચના દસ ખર્ચો પરંતુ બીનજરૂરી તો એક રૂપિયો પણ નહીં ખર્ચવાનો.’ 
‘હા પેપરવાળો પાંચ વધારે લઈ ગયો તે કંઈ વાંધો નહીં અને રાત્રે હોટલમાં વેઈટરને ટીપના દસ રૂપિયા આપી દીધા.’ 
‘બિચારા તે લોકોને ઓછી આવકમાં ઘર ચલાવવાનાં હોય છે.’ 
‘એ બધા બિચારા અને ઘરના વ્યક્તિની કોઈ ગણતરી જ નથી.’ 
‘આમાં ગણતરીનો નહીં પણ મોટા શો-રૂમમાં સાડીના બસો વધારે આપી અને દાતણ કે શાકભાજીવાળાને એક રૂપિયો ઓછો આપ્યાનું ગૌરવ લેતાં હોવ છો તેનો સવાલ છે.’
રોજે રોજની આ કામ વગરની વ્યર્થ ચર્ચાથી અલ્પેશને કંટાળો આવતો હતો. તેને મન એક-એક રૂપિયાનું મહત્વ હતું, પરંતુ આ બધું સમજાવું કેવી રીતે તે વિચારતો હતો અને નક્કી કર્યું કે, મારી ડાયરીમાં આત્મકથા લખીને આશાને વંચાવવી કદાચ તેનામાં પરિવર્તન આવી શકે અને પોતાના બાળપણમાં ખોવાઈ ગયો. 
પિતાની પરિસ્થિતિ ખૂબ જ ગરીબ હતી. છતાં ગામમાં સાહેબના કહેવાથી કે અલ્પેશ ભણવામાં હોશિયાર છે તો પેટે પાટા બાંધીને પણ તમો ભણાવજો અને બા-બાપુજીએ મને દસમા ધોરણમાં સાયન્સ રખાવ્યું અને એક દૂરના સગા શહેરમાં રહેતા હતા ત્યાં તેમના ઘેર રહેવાની વ્યવસ્થા કરી આપી. તે પણ એકલા રહેતા હતા. શામજીકાકા મિલમાં નોકરી કરતા અને એકલા રહેતા હતા. સ્વભાવે સારા હતા.
બાપુજી જ્યારે મને પહેલા દિવસે મૂકવા આવ્યા ત્યારે ઉનાળાની ગરમીમાં ડામરના રોડ પર પોતે ખુલ્લા પગે ચાલતાં મને નવા સ્લીપર લાવી આપેલા. તે પહેરીને હું ચાલતો હતો. મેં તેમને પહેરવા કીધું તો કહેતા, ‘દીકરા આ તો મારા લાવેલા છે. તું ભણી-ગણીને અને સારું કમાયા પછી નવા લાવી આપજે.’ અને હસી પડ્યા હતા. શામજીકાકાને હવાલે સોંપીને ગામડે જતાં-જતાં તેમને કહેતા ગયેલા, ‘તેને ભણાવીને કેળવજો.’
મને ચા જ બનાવતાં આવડતી. સવારે વહેલા ઊઠી જમવાનું બનાવવામાં મદદ કરતો. કપડાં, વાસણ મારે કરવાનાં. જમવાનું બનાવતાં પણ શીખી ગયો. ટ્યૂશન વગર પણ સારા ટકે પાસ થયો.
હવે ધોરણ-૧૧ અને ૧૨ સાયન્સમાં ટયૂશન વગર સારા ટકા ન જ આવી શકે તેવો અમારી શાળાના સ્ટાફે માહોલ ઊભો કરેલો. શાળાના શિક્ષક સિવાય બીજે ટ્યૂશન જાઓ તો પણ તમારે વારંવાર અપમાનિત થવાની તૈયારી રાખવી પડે. હું વર્ગમાં ખૂબ જ ધ્યાન રાખતો છતાં ઘણી બધી વસ્તુનો મને ખ્યાલ જ આવતો ન હતો. 
છેલ્લાં બે વર્ષથી વરસાદ પણ સારો થયો ન હતો. એટલે બાપુજીને તો ટ્યૂશનની વાત જ કરવી ન હતી. શામજીકાકાને એક રાત્રે મેં કહ્યું, ‘કાકા મારે ટ્યૂશન રાખ્વું પડશે તેમ લાગે છે. પણ ટ્યૂશન ફી લાવવાનો મોટો પ્રશ્ન છે. તમે મને કંઈ કામ અપાવો.’ શરૂઆતમાં તો તેમને મદદ કરવાની વાત કરી, પરંતુ જ્યારે ખબર પડી કે ટ્યૂશન ફી ઘણી વધારે હોય છે. ત્યારે તેમણે મને દુઃખ સાથે પૂછ્યું.
‘અલ્પેશ એક કામ છે. પણ સવારે વહેલા ઉઠવું પડે તેવું છે.’ 
‘કાંઈ વાંધો નહીં કાકા…’ અને તેમણે મને પેપરના એજન્ટનો સંપર્ક કરાવી આપ્યો. દરરોજ સવારે ત્રણ વાગે ઉઠીને પેપર લઈ તેમાં જાહેરાતના કાગળ ગોઠવવાના અને સાઈકલ લઈને ઘેર-ઘેર નાંખવા જતો. રોજે રોજ મળતા પૈસાથી ટ્યૂશન રખાવવાની તૈયારી કરી. 
મેં અમારા ભૌતિકશાસ્ત્રની શિક્ષકને શાળામાં ટ્યૂશન માટે વાત કરી તો મને તેમના ઘેર મળવા બોલાવ્યો. હું ઘરે મળવા ગયો ફીની વાત થઈ તો એકપણ રૂપિયો ઓછો નહીં ચાલે અને પહેલાં પૈસા હોય તો જ ટ્યૂશનમાં ચાલુ થવાની વાત કરજે. મેં તેમને વિનંતી કરી થોડા રૂપિયા હજુ પણ ખૂટતા હતા.
તેમણે કહ્યું કે, ‘પરિણામ પછી કોઈ રૂપિયા આપવા આવતા નથી.’ 
હવે હું બીજા કામની શોધમાં લાગ્યો તો શહેરમાં જ એક મોટી હોટલમાં વેઈટર તરીકે કામ કરવાનું નક્કી કર્યું. જે રાત્રીના સમય માટે કામ મળ્યું. સવારે વહેલા ઉઠતો રાત્રિના દસ વાગતાં હું થાકી જતો. સવારે ઉઠવામાં મોડું થાય અને પેપર મોડું પહોંચે તો ગ્રાહક બૂમાબૂમ કરતાં અને પૈસા કાપી લેવાની વાત કરતાં ત્યારે હું એકલો એકલો રડી પડતો. મારે લાચાર કે કોઈના દયાપાત્ર બનવું ન હતું. મારા સ્વમાનના ભોગ જ આગળ વધવું હતું.
શાળામાં મોડું થાય કે નાની સરખી ભૂલ થાય તો પણ વાત વાતમાં સાહેબ અપમાનિત કરતા. કારણ કે મારે ટ્યૂશન ન હતું. એક દિવસ પ્રેક્ટિકલમાં ગ્રાફબુક વગર ગયો. સાહેબે મને ગ્રાફબુક લઈને જ વર્ગમાં આવવા કહ્યું. હું બહાર નીકળી ખૂબ જ રડ્યો. મારી પાસે તે લાવવા પૈસા ન હતા અને બે દિવસ શાળામાં પણ ન ગયો. 
બીજા દિવસે રાત્રે અમારા શાળાના શિક્ષક રાત્રે ફેમિલી સાથે હોટલમાં પ્રવેશ્યા. મેં તેમને જોયા હું ખચકાયો પણ ઓર્ડર લેવા માટે મારા સિવાય કોઈ જ ન હતું. તેમના દીકરાની બર્થ ડે હતી. બધાં આનંદિત હતાં. 
મેં ટ્રેમાંથી ગ્લાસ મૂક્યા, નજર નીચે રાખી બોલ્યો, સર ‘ઓર્ડર લખાવો’ મને જોતાં જ સાહેબ બોલ્યા, ‘અરે ! અલ્પેશ તું ?’ 
‘હા, સાહેબ હું અહીં ઘણા સમયથી રાત્રિના ચાર કલાક આવું છું.’ 
જમ્યા પછી તેમને બીલ ચૂકવી દીધા પછી સો રૂપિયા ટીપ માટે મૂકીને બહાર નીકળી ગયા. મેં જોયું હું દોડતો પાછળ ગયો અને સો રૂપિયા પાછા આપી કહ્યું, માત્ર એક રૂપિયો આપો ચાલશે. સાહેબના દીકરાએ સો રૂપિયાની નોટ લઈ લીધી અને તેના ખિસ્સામાંથી રૂપિયાનો સિક્કો મારા હાથમાં મૂક્યો ત્યારે સાહેબ પણ ગળગળા થઈ બોલ્યા,
‘તું જેના હાથમાં રૂપિયો મૂકે છે તે બાર સાયન્સનો વિદ્યાર્થી પોતાના પગ પર ભણનાર છે.’ અને હું ખૂબ રડી પડ્યો જ્યારે તેમને ખબર પડી કે હું ભણવા માટે વહેલા ઉઠીને પેપર નાંખવા પણ જાઉં છું ત્યારે તેમની આંખના ખૂણાં પણ ભીના થઈ ગયા હતા.
બીજા દિવસથી મને બોલાવીને કહી દીધું, ‘આજથી હવે તારે પેપર નાંખવા કે હોટલમાં નોકરી કરવાની નથી. તારી ટ્યૂશન ફી માફ જા. તારે મને પહેલાં વાત કરવી જોઈએ ને.’
ત્યારે હું માત્ર એટલું જ બોલી શક્યો હત, ‘ના સર. મારે ફી માફ નથી કરાવવી. હું મારી સગવડે તમને આપીશ, બસ મને એટલી સગવડ કરી આપો.’ પછી મન મૂકીને ભણવામાં લાગી ગયો. સેન્ટર ફર્સ્ટ આવ્યો. સૌ પ્રથમ તે સાહેબના આશીર્વાદ લઈને પછી ગામડે ગયો. મિકેનીકલ એન્જિનિયરિંગમાં એડમીશન મેળવી આજે ભણી આ હોદ્દા માટે લાયક બન્યો છું.
ઓ.એન.જી.સી.માં નોકરી મળ્યા પછી તો વર્ષો ક્યાં પસાર થયાં ખબર જ ના પડી. દેહરાદૂનથી બદલી થઈને અમદાવાદ આવવાનો આનંદ ખૂબ જ હતો. 
આજે પૈસાની કોઈ વાતે ખોટ ન હતી, પરંતુ તેથી તેનું મૂલ્ય ઘટી જતું નથી. બા-બાપુજીને જરૂરી પૈસા મોકલી આપતો અને તેમને ક્યારેય પૂછતો નહીં કે તમે શું કર્યું ? જ્યારે પોતાના માટે ક્યારેય પણ ખોટો ખર્ચ ન કરતો.
પોતાની ડાયરીમાં આ પ્રકારનું લખાણ લખી. તે જ્યારે બા-બાપુજી પાસે ગામડે ગયો ત્યારે આશાના હાથમાં આવે તે રીતે મૂકતો ગયો.
અને બન્યું પણ એવું જ કે, આશાએ આ ડાયરીનું લખાણ વાંચી લીધું. તેને અલ્પેશના ભૂતકાળથી વાફેક થયા પછી સાચા અર્થમાં માન થવા લાગ્યું અને મનોમન અલ્પેશને માફી માંગી લેવાનું વિચારતી હતી ત્યાં ડોરબેલ વાગી. દરવાજો ખોલ્યો તો એક વડીલ જેવા લાગતાં કાકા સાથે ચાર છોકરા હતા. તેમને અલ્પેશને મળવું છે તેમ જણાવ્યું. તેમને બેસાડી પાણી આપ્યું અને શું કામ છે? તેમ પૂછતાં વડીલે જણાવ્યું, 
‘હું આપણી સમાજની હોસ્ટેલ છે તેનો ગૃહપતિ છું અને આ ચાર વિદ્યાર્થી છે. જેમને અલ્પેશભાઈએ દત્તક લઈને પાંચ વર્ષથી ભણાવવાની જવાબદારી નિભાવે છે. આ બાળકોએ અલ્પેશભાઈને જોયા પણ નથી અને અલ્પેશભાઈએ પણ આ બાબત ગુપ્ત રાખવાનું જણાવેલ છતાં જ્યારે બે બાળકોને એન્જીનીયરીંગમાં એડમીશન મળી ગયું છે જેથી મીઠાઈ આપવા અને તેમના આશીર્વાદ લેવાનો આગ્રહ કરતાં મારે તેમને અહીં લાવવા પડ્યા છે અને આ પહોંચ તેમને આપી દેજો. અમે ફરીવાર આવીશું.’ કહી નીકળી ગયા.
આશાએ પહોંચમાં જોયું તો, એકાવન હજાર રૂપિયાના દાનની પહોંચ હતી. આ વાંચતા અને થોડીવાર પહેલાં જ વડીલે કરેલ વાતથી આંખમાં આંસુ આવી ગયાં. જે પોતાના માટે ભલે એક પાઈ પણ ખોટી નથી વાપરતો, પરંતુ બીજા માટે ઉદાર હાથે દાન આપનારને કાયમ કંજૂસ કહેતી. તેને મનોમન પસ્તાવો થવા લાગ્યો અને અલ્પેશની માફી માંગી મનને હળવું કરવા માટે તેના આવવાની રાહ જોવા લાગી.
અલ્પેશને ઘરમાં દાખલ થતાં આંખમાં આંસુ ટપકતાં જોઈ તે બોલ્યો, ‘સોરી, હું એક દિવસ વધારે રોકાઈ ગયો. ચાલ, આજે આપણે ફરવા જઈશું.’ છતાં આશા કશું જ બોલી શકી નહીં. માત્ર ડાયરી અને પહોંચ બતાવી બોલી, ‘મને માફ કરો મેં તમને ઓળખવામાં ભૂલ કરી છે. મને સત્ય સમજાઈ ગયું

भगवान का दोस्त

​एक बच्चा जला देने वाली गर्मी में नंगे पैर
गुलदस्ते बेच रहा था

लोग उसमे भी मोलभाव कर रहे थे।

एक सज्जन को उसके पैर देखकर बहुत दुःख हुआ, सज्जनने बाज़ार से नया जूता ख़रीदा और उसे देते हुए कहा

“बेटा लो, ये जूता पहन लो”

लड़के ने फ़ौरन जूते निकाले और पहन लिए

उसका चेहरा ख़ुशी से दमक उठा था.

वो उस सज्जन की तरफ़ पल्टा

और हाथ थाम कर पूछा, “आप भगवान हैं?

उसने घबरा कर हाथ छुड़ाया और कानों को हाथ लगा कर कहा,

“नहीं बेटा, नहीं, मैं भगवान नहीं”

लड़का फिर मुस्कराया और कहा,

“तो फिर ज़रूर भगवान के दोस्त होंगे,

क्योंकि मैंने कल रात भगवान से कहा था

कि मुझे नऐ जूते देदें”.

वो सज्जन मुस्कुरा दिया और उसके माथे को प्यार से चूमकर अपने घर की तरफ़ चल पड़ा.

अब वो सज्जन भी जान चुके थे कि भगवान का दोस्त होना कोई मुश्किल काम नहीं..

खुशियाँ बाटने से मिलती है, मंदिर में नहीं

એ પછીની વાત છે

​એક-બે ઘટના ઘટી’તી એ પછીની વાત છે
જિંદગી ટલ્લે ચડી’તી, એ પછીની વાત છે

એમનું મળવું અને ચાલ્યા જવું છણકો કરી
જીદ મારી પણ નડી’તી, એ પછીની વાત છે

એ અલગ છે કે ચડી ગઇ  લોકજીભે વારતા
બે’ક અફવા પણ ભળી’તી, એ પછીની વાત છે

આમ તો બેફામ ઉભરાતી પ્રસંગોપાત, 
એ લાગણી ઓછી પડી’તી, એ પછીની વાત છે

વળ ચડ્યા તો સાવ નાજુક દોર પણ રસ્સી બની
ગાંઠ, છેડે જઇ વળી’તી એ પછીની વાત છે

થઇ ગયું ધાર્યું ન’તું એ આખરે, આગળ જતાં
માન્યતા મોડી મળી’તી એ પછીની વાત છે

સાવ સુક્કુંભઠ્ઠ લાગ્યું છેવટે હોવાપણું
જાત આખી ખોતરી’તી,એ પછીની વાત છે

 – અજ્ઞાત