Data Collection by Popular Messenger Apps

After update in privacy and data sharing policy of Whatsapp Messenger App, many users are now concerns about their privacy and data which collects these apps.


√√ Here are list of data that collects these Apps.

(1) WhatsApp

◆ Data collected: Device ID, User ID, Advertising Data, Purchase History, Coarse Location, Phone Number, Email Address, Contacts, Product Interaction, Crash Data, Performance Data, Other Diagnostic Data, Payment Info, Customer Support, Product Interaction, Other User, Content.


(2) Facebook Messenger

◆ Data collected: Third-Party Advertising, Purchase History, Financial Info, Precise Location, Coarse Location, Physical Address, Email Address, Name, Phone Number, Other User Contact Info, Contacts, Photos or Videos, Gameplay Content, Other User Content, Search History, Browsing History, User ID, Device ID, Product Interaction, Advertising Data, Other Usage Data, Crash Data, Performance Data, Other Diagnostic Data, Other Data Types, Developer’s, Advertising or Marketing, Health, Fitness, Payment Info, Sensitive Info, Product Personalization, Credit Info, Other Financial Info, Emails or Text Messages.

(3) Telegram

◆ Data Collected: Name, Phone number, Contacts, User ID

(4) iMessage

◆ Data collected: Email address, Phone number, Search history, Device ID

(5) Signal- Private Messenger

◆ Data collected: None. “Signal” only needs your mobile number for registration but the report claims that the app doesn’t link your phone number to your identity.

એક વેક્સિન મારે પણ શોધવી છે

એક વેક્સિન મારે પણ શોધવી છે….

બોરિંગ -રોજીંદી ઘટમાળમાં
ફસાઇ ગયેલા વ્યકિતઓને
બહાર કાઢે એવી…

કૂકરની ત્રીજી સીટીએ
રસોડામાં દોડી જતી સ્ત્રીઓને,
થોડી પળો માટે,
ગણતરીઓ ભૂલાવી દે એવી…

ચાલીસમા વર્ષે
માથા પર બેસી રહેલી
સફેદીને મેઘધનુષી રંગે,
રંગી નાંખે એવી…

એક વેક્સિન મારે પણ શોધવી છે…..

ભૂલી જવા જેવી પણ
યાદ રહી ગયેલી ઘટનાઓને,
યાદ-દાશ્તમાંથી,
બાકાત કરી આપે એવી…

કિસ્મતે હિસ્સામાં નહીં
મૂકી આપેલી પળો-ઘટનાઓ
અને વ્યક્તિઓને
મનનાં દરવાજેથી
“ગેટ આઉટ” કહી શકે એવી..

“એ” પાસે હોય ત્યારે
સમયને અટકાવી દે અને,
“એ” પાસે ન હોય ત્યારે,
સમયને દોડાવી દે એવી….

દીકરીની ગુલાબી હેરબેન્ડનાં
ખોટ્ટા પતંગિયાને
સાચ્ચું કરી આપે એવી….

ઘરડાં થતા જતા
મા-બાપની આંખોમાંથી
પ્રતીક્ષાને બાદ કરી આપે એવી..

એક વેક્સિન મારે પણ શોધવી છે…

સ્વીકારની પરવા કર્યા વિના
ચહેરા પર પહેરી રાખેલા,
પહેરવા પડેલા તમામ
માસ્ક ઉતારી આપે એવી !!!!!

કવિ: એષા દાદાવાળા

Happy Friendship Day

જેની સાથે લોહીનો સંબંધ નથી…
છતાં વહાલું લાગે તે નામ છે
👬દોસ્ત👬

જેની સાથે થાય અઢળક વાતો…
છતાં થાક ના લાગે તે નામ છે
👬દોસ્ત👬

જેની સાથે નાનકડી વાત માં પણ…
હસી શકાય તે નામ છે
👬દોસ્ત👬

જેના ખંભે માથું ઢાળીને…
રડી શકાય તે નામ છે
👬દોસ્ત👬

જેની સાથે ઠંડી ચા પણ…
હુંફાળી લાગે તે નામ છે
👬દોસ્ત👬

જેની સાથે વઘારેલી ખીચડી પણ…
દાવત લાગે તે નામ છે
👬દોસ્ત👬

જેને અડધી રાત્રે ઉઠાડી…
હૈયું ઠાલવી શકાય તે નામ છે
👬દોસ્ત👬

જેની સાથે વિતાયેલો સમય યાદ કરતાં…
ચહેરા પર હંમેશા આવે સ્મિત તે યાદ છે
👬દોસ્ત👬

જેની સાથે મુખોટા વગર જાત ખુલ્લી કરી શકાય…
છતાં પણ તે સ્વીકારે તે છે
👬દોસ્ત👬

વર્ષો વીતી ગયાં પછી પણ જેને મળતા…
ખુશ થઈ જાય દિલ એ સુવાસ છે
👬દોસ્ત👬

દૂર હોવા છતાં ના ટૂટે…
તે લાગણીનો તાર છે
👬દોસ્ત👬

છે બસ
અઢી અક્ષરનું નામ પણ…
બેજાન જિંદગીમાં પણ જાન પૂરી દે તે છે
👬દોસ્ત👬

👬મારા સર્વે મિત્રો ને અર્પિત👬

મિત્રતા દિવસની શુભકામના

मै इस मुल्क का क्या लगता हूं?

मै इस मुल्क का क्या लगता हूं?
ये जानने को मै कौन सी किताब पढू इतना बतादो,
मै अभी भूखा हूं,
सूटकेस पे सोते सोते घर जाते हुए,
मेरे सपने में मै गा रहा था,
वन्दे मातरम गुनगुना रहा था,
स्कूल के आंगन से अंदर जा रहा था,
पर नहीं
मै ईस्कुल नहीं जाना चाहता,
मै नहीं जानना चाहता ये भूमि का इतिहास,
मुझे नहीं लिखना “सोने की चिड़ियां” पे कोई भी निबंध,
मुझे राष्ट्र के मुकुट पे कविता लिखना कठिन लग रहा है,
और ना ही वो सब वेग प्रवेग और गति के समीकरणों से मुझे पन्ने भरने है,
मुझे फर्क नहीं पड़ता कौन सी भाषा कितनी पुरानी है या कौन सी भाषा सब भाषा की मां है,
वो हर भाषा जों मुझे “मै इस मुल्क का क्या लगता हूं?” ना बता पाए, उस हर भाषा से मुझे अलगाव है,
मै नहीं सीखना चाहता ज़्यादा कुछ,
मुझे इस्कुल भेज दिया,
मुझे सीखा दिया की ये देश मेरी मां लगता है,
वो मै सीख चुका हूं,
अब मुझे ये बताओ
“मै इस मुल्क का क्या लगता हूं?”
-zarana

ધર્મ એટલે પ્રેમ અને સંવાદિતા

માણસના સ્વભાવની બધી કૃત્તિમતા, બધા પૂર્વગ્રહો, એની બધી માનસિક ગંદકી એના ધાર્મિક વ્યવહારમાં દેખાઈ આવે છે.

આખરે આપણે ધર્મ સંપ્રદાયની સાંકડી ગલી કૂચીમાં અટવાઈ ગયા. આ ગલી એટલી ભુલભુલામણીવાળી છે કે એમાંથી બહાર નીકળતાં નાકે દમ આવી જશે. વારંવાર એ આપણને ભ્રમમાં નાખશે કે આપણે કોઈ વિશાળ મેદાન ભણી જઈ રહ્યાં છીએ, પણ વાસ્તવમાં એ વધુ ને વધુ ઊંડા દલદલમાં જ આપણને ખૂચાડશે. મનુષ્ય જીવનના ઉચ્ચતમ મૂલ્યોને ધારણ કરે તે ધર્મ પણ એ ઉંચા મૂલ્યોમાંથી મનુષ્યને પછાડી સંકુચિતતાના ખાડામાં નાખે એનું નામ સંપ્રદાય. આજે કોઈ વધુ સંકુચિત બની શકે એની એક કુત્સિત હરીફાઈ ચાલી રહી છે. સંપ્રદાયો ઔપચારિકતાઓમાં ફસાઈ ગયા છે. જે સંપ્રદાયનો વડો કરે, એ જ એના અનુયાયીઓ કરે. જે ઘરનો મુખી કરે એ જ બાકીના સભ્યો કરે.

વોલ્ટર લિપમેનની એક થિયરી છે. એને સ્યુડો એન વાયમેન્ટ થિયરી કહે છે. માણસ બીજા પશુઓથી એટલા માટે ભિન્ન છે કે એ પ્રતિક્રિયા આપી શકે છે, બોલી શકે છે, હસી શકે છે, પણ એની પ્રતિક્રિયા પેલા સાચા, વાસ્તવિક ભૌતિક પર્યાવરણ પ્રત્યે જ હમેશા નથી હોતી. પણ એ એનુ પોતાનું એક કૃત્રિમ પર્યાવરણ ઘડી કાઢે છે. જેમાં એના બધા પૂર્વગ્રહો, ગમા – અણગમા ભળેલા હોય છે. સંપ્રદાયોની બાબતમાં આ વિચારધારા બરોબર બંધ બેસે છે.

ધર્મનો અર્થ વિશાળ છે એની વ્યાખ્યા વિશાળ છે. એનું પરિપ્રેક્ષય વ્યાપક છે. એનું કાર્યક્ષેત્ર વિસ્તૃત છે, પણ આપણે ધર્મને ધીમે ધીમે સંપ્રદાય અને પેટા સંપ્રદાયમાં વહેંચીને એને સાંકડો કરી નાખ્યો. મહાસાગરના ટુકડા કરી કરીને ખાબોચિયામાં પડી ગયા. ખાબોચિયું બંધિયાર હોય છે. એનું પાણી બહુ જલદીથી ગંધાવા માંડે છે. એમાંથી અભિમાન, નફરત અને ધિક્કારની દુર્ગંધ નીકળવા માંડે છે. બધા સંપ્રદાયના સાંકડા વર્તુળથી ટેવાઈ ગયેલા માણસને એ દુર્ગંધ પણ સુગંધ લાગે છે. એક ખાબોચિયું બીજા ખાબોચિયા સામે જોઈને હસે છે. મશ્કરી કરે છે, પછી તો સંખ્યાબંધ ખાબોચિયા વચ્ચે ચડસાચડસીની સ્પર્ધા શરૂ થાય છે. કોની દુર્ગંધ શ્રેષ્ઠ નક્કી કરવાની હરિફાઈ શરૂ થાય છે. આવા ખાબોચિયામાં પ્રેમ મુદીતા, કરુણાને સહઅસ્તિત્વની ભાવના હોય ખરી? અહં પ્રેમના વિરાટપણાની જગ્યા ધિક્કારતું વામનપણું લઈ લે છે.

ઉદાહરણ વિશાળતાનો ઈજારો કોઈ એક ધર્મનો હોતો નથી. કોઈ એક સંપ્રદાયનો નથી. બધા સંપ્રદાયોમાં એક સરખી સંકીર્ણતા, એકસરખી સંકુચિતતા હોય છે. કયારેક કોઈ ચોક્કસ સમયે એમાં વધારો કે ઘટાડો જોવા મળી શકે, પણ આખા ઇતિહાસ પર નજર કરો તો બધા સંપ્રદયોમાં નકારાત્મક ચિહ્નો જણાશે. પછી હું વધુ ઉદાર અને તું વધુ સંકુચિત એમ કહેવાનો કોઈ અર્થ ખરો?

આપણા ધર્મસ્થાનોમાંથી હવે પ્રેમનો સૂર સંભળાતો નથી, પણ નફરત અને વેરઝેર બેસુરો ઘોંઘાટ સંભળાઈ રહ્યો છે. પ્રેમના મધુર, સાતાપૂર્ણ, શીતળ રાગને સ્થાને કોઈ વર્ગ પ્રત્યે, કોઈ જાતિ પ્રત્યેના અપમાનપૂર્ણ નફરત ભરપૂર ચિત્કારો ઉઠી રહ્યાં છે. લોકોનું ધ્યાન હવે ધર્મની જયોતમાંથી નીકળતા પ્રકાશમાં નથી, પણ એ જયોતિ કયા દીવામાંથી નીકળે છે, જયોતનું મહત્વ ઘટી ગયું અને દીવાનું વધી ગયું. દીવો સોનાનો છે કે ચાંદીનો એની વાટ દેશી છે કે વિદેશી, એ ઊંચો છે કે નીચો, એમાં દસ વાટ છે કે વીસ છે, એનું મહત્વ વધ્યું છે.

લોકો વાતવાતમાં ‘શ્રધ્ધા’ની વાત કરે છે. આ શ્રધ્ધા આખર શું ચીજ છે? માણસમાં જો વિચારશક્તિ જ ન હોત, એની પાસે બુધ્ધિ ન હોત, તર્ક ન હોત તો આ શ્રધ્ધા પણ હોત ખરી? તર્ક અને સમજ વિનાની શ્રધ્ધા એ ચાળ્યા વિનાના ઘઊં જેવી છે. તર્કરૂપી ચાળણીનો ઉપયોગ કરીએ ત્યારે વહેમ અને પૂર્વગ્રહરૂપી કાંકરા ખરી પડે છે.

લોકો ધર્મગ્રંથો વાંચે છે, ધર્મગ્રંથનું વાંચન તો મનુષ્યને વિશાળ બનાવે, એની ક્ષિતિજોને વિસ્તારે, એના વિચારોને ઉદાર બનાવે, પણ થાય છે એથી ઉલ્ટું જ ખૂબ વાંચનારા લોકો કયારેક ખૂબ સાંપ્રદાયિક બની જાય છે, અને કશું નહીં વાંચનાર (ગામડાનો ગ્રામજન) વધુ ઉદાર જોવા મળે છે.

માણસના સ્વભાવની બધી કૃત્તિમતા, બધા પૂર્વગ્રહો, એની બધી માનસિક ગંદકી એના ધાર્મિક વ્યવહારમાં દેખાઈ આવે છે. બીજી રીતે બહુ જ સંતુલિત, સ્વસ્થ, બુધ્ધિગમ્ય દેખાતો મનુષ્ય પણ ધર્મ અને સંપ્રદાયના મામલામાં અત્યંત સાધારણ, અતાર્કિક અબૌધ્ધિક અને અંધશ્રધ્ધાળું બની જતો જણાય છે.

આપણો ધર્મ શો હોવો જોઈએ? પૂજા, પ્રાર્થના, મંદિર – મસ્જિદ, ઓચ્છવ કથા, મિજલસ, મંત્રજાપ, ઉપવાસ, વ્રત એમાં જ ધર્મ સમાઈ જાય છે? ધર્મનો દાયરો, ધર્મની સીમા શું આટલી તંગ, આટલી સાંકડી હોઈ શકે? જે માણસ વધુ ઉપવાસ, વધુ જાપ, વધુ અનુષ્ઠાન કરે છે એનામાં એક પ્રકારનો અહંકાર આવી જાય છે. એ બીજા અનુયાયીઓ કરતાં પોતાને બે ગજ ઊંચા માનવા લાગે છે. સમાજ પણ આવા બધા ક્રિયાકાંડોમાં જે માણસ આગળ નીકળી જાય, એને સાધુ – સંતનું બિરુદ આપી દે છે!

જે માણસ રોજ ધર્મસ્થાનમાં જાય છે. સવાર સાંજ પૂજા અર્ચના કરે છે, અનુષ્ઠાન કરે છે, કથાઓ સાંભળે છે, ઉપવાસ કરે છે, એકટાણા કરે છે, ટીલાંટપકાં કરે છે, માથે ટોપી પહેરે છે, દાઢી રાખે છે, અને સતત પડોશી સાથે ઝઘડે છે. કુટુંબમાં વર્ચસ્વ કેમ જમાવવું એનાં કાવતરા કરે છે, ધંધામાં શોષણ કરે છે, કરચોરી કરે છે, ગ્રાહકને છેતરે છે, પત્નીને ત્રાસ આપે છે, સંતાનો ઉપર જમાદારી કરે છે. એના કરતાં એ માણસ નહીં સારો કે જે કદી ધર્મસ્થાનમાં જતો નથી, ધાર્મિકતાનો ડોળ કરતો નથી. પૂજા પ્રાર્થના કરતો નથી અને છતાં સમગ્ર સૃષ્ટિને ચાહે છે, વ્યક્તિ અને સમાવિષ્ટને પ્રેમ કરે છે, કોઈની ખટપટ કરતો નથી, કોઈની ઈર્ષ્યા કરતો નથી?

આજના કેટલાક સંપ્રદાયો લાખોની સંખ્યામાં શિષ્યો ધરાવે છે. માણસનું કલ્યાણ કરવાના દાવા કરે છે. પણ શિષ્યોને અસહિષ્ણુતા અને સંકુચિતતાના પાઠ ભણાવે છે. સંપ્રદાયનાં વડાની સામે કોઈ શિષ્ય વાંધો લે કે પ્રશ્ન પૂછે તો બીજા શિષ્યો મારફત એમની ઉપર હુમલા કરાવવામાં આવે છે. શારીરિક હુમલામાં કયારેક હાથ પગ ભાંગી નાખવામાં આવે છે. અને કયારેક એમની હત્યા કરાવી દેવાય છે. આમ ધર્મને પણ કરોડોની સંપત્તિ એકઠી કરવાનું માધ્યમ બનાવી દેવાયું છે. જયાં કરોડોની સંપત્તિ એકઠી થાય ત્યાં આપોઆપ વ્યક્તિ પૂજા દાખલ થઈ જાય છે. અને એ સંસ્થાનું અને સંસ્થાના વડાનું સ્થાપિત હિત ઉંચુ થઈ જાય છે. આપણી પ્રજા કેટલી ભોળી છે. કે જલ્દી એ અંધશ્રધ્ધામાં સરી પડે છે.

સંસ્થાના વડાના આદેશોને મૂંગે મોઢે એ સ્વીકારી લે છે. અને એનું તરત અમલ કરે છે. છેલ્લે સ્વાધ્યાય પરિવારમાં જે બન્યું એ એનો દાખલો છે. સારા ઉદ્દેશથી અને આધ્યાત્મિક ઉન્નતિના ધ્યેયથી ઉભી થયેલી આવી સંસ્થાઓનું બહું ઝડપથી પતન થઈ જાય છે. છેલ્લે આચાર્ય રજનીશના સંપ્રદાયની પણ આજ દશા થઈ હતી. એમણે પોતે જે વસ્તુનો વિરોધ કર્યો એ જ દુષણમાં એ પોતે સપડાયા એમની વિચારસરણી ઉત્તમ હતી, પણ કરોડોની સંપત્તિ એકઠી થઈ અને એમની આસપાસ એવા શિષ્યો એકઠા થાય જેમની વચ્ચે રજનીશના વારસ બનવાની કાતિલ હરિફાઈ શરૂ થઈ. આજે જે બચ્યું છે એ માત્ર રજનીશની વિચારધારા બચી છે. એમની વિચારધારા ઘણે અંશે રેશનલ હતી. વિવેકબુધ્ધિ યુક્ત હતી. આપણે અત્યારે એ વિચારધારા અપનાવવાની તાતી જરૂર છે. એને બદલે આપણે જુદા જુદા સંપ્રદાયોના વડામાં કેદ થઈ ગયા છીએ. સંસ્કૃતમાં કહ્યું છે કે મુક્તિ અપાવે એજ સાચો ધર્મ. અહીં ધર્મનો સંપ્રદાય નથી. જે ધારણ કરે તે ધર્મ અત્યારના સંપ્રદાય મનુષ્યને વિશાળ બનાવવાને બદલે સાંકડા બનાવે છે. એમાંથી જ તંગદિલી ફેલાય છે. એમાંથી જ હિંસા ફેલાય છે.

ગાંધી, વિનોબા અને વિવેકાનંદ ધાર્મિક હતા, પણ સાંપ્રદાયિક નહોતા એમનો ધર્મ સર્વ સમાવંશક હતો. એ કોઈ વિચારસરણીનો ઈન્કાર કરનારો નહોતો આપણા દેશમાં જાત જાતના ધર્મો અને સંપ્રદાયો છે. આ બધા ધર્મને વિચારધારામાંથી જે સારા તત્વો અપનાવવા જેવા હોય એમને અપનાવીને એક નવો માનવધર્મ અપનાવવો જોઈએ. સદીઓ પહેલા મોગલ બાદશાહ અકબરે આવો પ્રયોગ કર્યો હતો. એ પ્રયોગ નિષ્ફળ ગયો. હવે ઈચ્છીએ કે આવો પ્રયોગ ફરી એકવાર કરવામાં આવે.

– યાસીન દલાલ, “વિચાર વિહાર”, ગુજરાત સમાચાર, તા.૧૩/૦૬/૨૦૨૦

મહાભારતમાંથી શીખવા જેવું

✔️સંતાનો ઉપર તમારો અંકુશ નહિ હોય તો સંખ્યાબળ ગમે તેટલું હશે અંતે તમે નિ:સહાય થઈ જશો- કૌરવો

✔️તમે ગમે તેવા બલવાન હોય પણ તમે અધર્મ નો સાથ આપશો તો તમારી શક્તિ-સંપત્તી, અસ્ત્ર -શસ્ત્ર, વિધા, વરદાન નકામાં
થઈ જશે- કર્ણ

✔️સંતાનો ને એટલા મહત્વાકાંક્ષી ન બનાવો કે વિદ્યાનો દુરૂપયોગ કરીને સર્વનાશ નોતરે- અશ્વત્થામા

✔️ક્યારેય કોઈને વચન ના આપો કે જેનાથી તમારે અધર્મીઓની સામે સમર્પણ કરવું પડે- ભીષ્મપિતા

✔️શક્તિ-સત્તાનો દુરુપયોગ સર્વનાશ નોતરે છે- દુર્યોધન

✔️અંધ (સ્વાર્થાંધ, વિત્તાંધ, મદાંધ, જ્ઞાનાન્ધ, કામાન્ધ) વ્યક્તીના હાથમાં સત્તાનું સુકાન ન સોંપાવુ જોઈએ નહી તો અનર્થ થશે – ધ્રુતરાષ્ટ્ર

✔️વિધ્યા ની સાથે વિવેક હશે તો તમે અવશ્ય વિજયી થશો – અર્જુન

✔️બધા સમયે-બધી બાબતોમાં કપટ/કુટનીતી માં તમે સફળ નહીં થાવ- શકુનિ

✔️જો તમે નીતી/ધર્મ/કર્મ સફળતા પુર્વક નિભાવશો તો વિશ્વની કોઈ પણ શક્તિ તમારો વાળ પણ વાંકો નહીં કરી શકે- યુધિષ્ઠિર

જૂનું ઘર છોડતા


બદલી પછી સૌથી મોટી સમસ્યા;
જૂનું ઘર છોડવું ને નવું શોધવું;

નવું શહેર; નવા રસ્તા; માણસો;
બધું બદલાય એ આપણા સિવાય;

લાગણીના પડ; ખુલતા જાય જાણે;
સંવેદનાના ઘોડાપુર આવે અહીં;

પેપરવાળો; દુધવાળો; શાકવાળો;
કામવાળી; ટ્યૂશન શિક્ષક સાથે;

સમસ્ત માહોલ ખસકી જય ને;
ખાલી થતાં ઘરની દીવાલો કહે છે;

નાશવંત તો બધુંય છે અહિયાં ને;
કાયમીની શોધ ચાલું જ રહે છે.

આમ તો આ શરીરનાં ઘરમાંય તો;
કયાં કાયમી? છોડતા દર્દ નિરાળું.


– ડો.બીરેન પાઠક
કાર્યપાલક અધિકારી,
એસ એસ જી હોસ્પિટલ, વડોદરા


જય જય ગરવી ગુજરાત

garvi gujarat

૧૯૬૦ની ૧લી મેના રોજ ગુજરાત રાજ્યની સ્થાપના થઈ અને સને-૨૦૧૦માં રાજ્યની સુવર્ણ જયંતિ ઉજવવાના ભાગરૂપે ગુજરાત સરકાર દ્વારા પ્રખ્યાત ગુજરાતી કવિ શ્રી નર્મદની પ્રચલિત પંક્તિઓ ‘જય જય ગરવી ગુજરાત’ને સુયોજિત કરવાનું કાર્ય, વિખ્યાત સંગીતકાર એ.આર.રેહમાનને સોંપવામાં આવ્યું.

આ ગીતના ફિલ્માંકનનું કામ સોંપાયું, ભરત બાલા પ્રોડક્શનને જેમણે રાષ્ટ્ર ગીત જન ગણ મન સહીત એ.આર.રેહમાનના વંદે માતરમ આલ્બમના વીડિયો બનાવ્યા હતા જે અત્યંત લોકપ્રિય થયા હતા..

કવિ શ્રી નર્મદના ગીત ‘જય જય ગરવી ગુજરાત’ના શબ્દોની સાથે નવા ગીતકારો દિલીપ રાવલ, સાંઈરામ દવે, અંકિત ત્રિવેદી, અને ચિરાગ ત્રિપાઠીએ પોતાના શબ્દોથી ગીતમાં નવો ઓપ લાવીને મૂળભૂત ગીતને ન્યાય આપવાનો પ્રયાસ કર્યો છે..

ભરત બાલા પ્રોડક્શને તૈયાર કરેલા અને એ.આર.રેહમાન દ્વારા સંગીતબદ્ધ થયેલા આ ગીતમાં હરીહરન, સાધના સરગમ, સચિન-જીગર, કીર્તિ સાગઠીયા સહીત અનેક દિગ્ગજોએ આવાજ આપ્યો. નવું તૈયાર થયેલું આ ગીત 1-મે 2010ના રોજ રીલિઝ થયું અને ખૂબ જ લોકચાહના પામ્યું.

તો પ્રસ્તૂત છે જેને સાંભળીને દરેક ગુજરાતીનું સેર એક લોહી ચડી જાય એવા ‘જય જય ગરવી ગુજરાત’ના શબ્દો.

ધરા છે આ મારી, દરિયાની લહેરો આ છે મારી,
આ રણ મને પ્યારું છે, ખેતર, છે શોભા મારી,
ધન્ય હું થઈ ગયો, અહીં જન્મ છે મારો થયો,
જય જય જય જય ગરવી ગુજરાત,
મારા દિલમાં ધડકે ગુજરાત..

વિશ્વનું દ્વાર છે, અહીં સદા પ્યાર છે,
તને નમું લાખ વાર હું, ભૂમિ મારી,
જય જય જય જય ગરવી ગુજરાત,
મારા દિલમાં ધડકે ગુજરાત..

કંઈ સિદ્ધ કર્યા વ્યાપાર મેં દરીયા પાર, ગુજરાતી હું છું,.
મને ફૂલો જેટલો પરસેવાથી પ્યાર, ગુજરાતી હું છું,.
મારી રગ-રગમાં કરૂણા સેવા સહકાર, ગુજરાતી હું છું,.
હર આફત સામે ઉભો બની પડકાર, ગુજરાતી હું છું,.
જય જય જય જય ગરવી ગુજરાત,
મારા દિલમાં ધડકે ગુજરાત..

પાંખના આ ફફડાટમાં ગગન કહી રહ્યું છે મને ખોલ તું,
લક્ષ્યની પરે લક્ષ્ય આપણું, કહી રહ્યું છે હવે બોલ તું,
કંઈક દ્વાર હજું ખોલવાના છે, કંઈક ઝરૂખા બંધ છે,
મુટ્ઠીઓમાં મારી ઉછળી જે રહ્યા સાત સૂરજના છંદ છે,
જય જય જય જય ગરવી ગુજરાત,
મારા દિલમાં ધડકે ગુજરાત..

એક દોરો મારી પાસે છે, તો એક દોરો તારી’યે પાસે છે,
સાથ સૌ મળી વણીયે એક નદી કાલ ને કે’જે ખાસ છે,
અંજલીમાં સંકલ્પ છે અને આંખોમાં વિશ્વાસ છે,
મનમાં કર્મની વાંસળી છે અને એક સુરીલી આસ છે,
જય જય જય જય ગરવી ગુજરાત,
મારા દેશનું ઘરેણું ગુજરાત..

સાથોસાથ સમગ્ર ગુજરાતની સંસ્કૃતિ, રાજ્યની ધરોહર જેવા સ્મારકો અને આહલાદક સ્થળોની ઝાંખી કરાવી છે એવું આ ગીત નીચે જુઓ !

Youtube Link

ગુજરાતના ૬૦માં સ્થાપના દિવસે વિશ્વના ખૂણે ખૂણે વસતા દરેક ગુજરાતીને શુભેચ્છાઓ…

મને ગર્વ છે કે હું ગુજરાતી છું…

કુંદન, કુન્દનિકા અને ઈશામા સુધીની એક સાર્થક યાત્રા

મને શીખવ  હે પ્રભુ,
સંજોગો વિકટ હોય ત્યારે
સુંદર રીતે કેમ જીવવું
તે મને શીખવ.

remembrance memories of kundanika kapadia

કુન્દનિકા કાપડિયાના નિધનના સમાચાર ૩૦-૪-૨૦ની વહેલી સવારે મળ્યા ત્યારે યાદ આવ્યું કે યોગાનુયોગ ૩૦ એપ્રિલ મકરંદ દવે સાથે તેમના લગ્નની તિથિ પણ હતી. ધરમપુર નામ લેતાં જ નંદિગ્રામનું નામ દરેકને યાદ આવે. મકરંદ દવે અને કુન્દનિકા કાપડિયાનું આનંદગ્રામ એટલે કે નંદિગ્રામની મુલાકાત મારા માટે હંમેશા સ્મરણીય રહી છે. કુન્દનિકા આજે નથી રહ્યા પણ તેમની આગળ સ્વ. લગાડવાનું મન નથી થતું. મકરન્દભાઈના અંતિમ સમય સુધી જીવનસંગીની બની રહેલા કુન્દનિકા કાપડિયાનું પોતાનું આગવું વ્યક્તિત્વ હતું. તેમને 28 વરસથી સતત મળતી આવી છું પણ તેમની સજાગતા અને સ્વભાવ જરા પણ બદલાયા નહોતા. ઉંમરને કારણે અને છેલ્લા વરસોમાં તેમની માંદગીને કારણે તેઓ થોડા ઢીલા જરૂર જણાતા હતા પણ જીવન પ્રત્યેનો તેમનો અભિગમ હંમેશા હકારાત્મક રહ્યો હતો.  તેમના લાંબા સુંદર વાળ, ભાવવાહી આંખો અને મોનાલિસા જેવું સ્મિત દરેક વખતે મને આકર્ષતું રહ્યું. નંદિગ્રામમાં હાલ મ્યુઝિયમ પણ તેમણે જાતે રસ લઈને ઊભું કર્યું છે, જેમાં મકરંદ દવે અને તેમના સહજીવનના ફોટાઓ આપણને સાહિત્યકાર, આધ્યાત્મિક બેલડીના ભૂતકાળની ઝાંખી કરાવે છે. કુન્દનિકા કાપડિયાને સાહિત્ય અકાદમીનો પુરસ્કાર  1985ની સાલમાં મળ્યો હતો. પહેલાં સંપાદક અને પછી વાર્તાકાર, નવલકથાકાર અને ત્યારબાદ પ્રાર્થનાઓનો સંગ્રહ તેમણે આપ્યો છે. સાત પગલાં આકાશથી આજે પણ ઓળખાતા કુન્દનિકા કાપડિયા પોતાના સમયથી ઘણા આગળ જીવતા હતા. આજે પણ તેઓ સતત કંઈને કંઈ લખતા હોય, નંદિગ્રામના કામનું સંચાલન કરતા હોય કે પછી ન દેખાતા કોઈ વિશ્વમાં ખોવાઈ ગયા હોય એ રીતે શાંત બેઠા હોય એ છબી તેમને મળનાર વિસરી ન શકે. તેમને અંગત મિત્રો કુંદન તરીકે સંબોધતા અને પછી સાહિત્યકાર રૂપે કુન્દનિકા કાપડિયા તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા અને નંદિગ્રામમાં તેઓ ઈશામા તરીકે સંબોધાતા હતા. તેમના છેલ્લે પ્રગટ થયેલા પુસ્તકોમાં પણ ઈશા કુન્દનિકા નામ જ છપાતું હતું.

નંદીગ્રામ નો વિચાર શી રીતે આવ્યો?

કુન્દનિકા બહેન : “મને હંમેશા થતો કે કશુંક જુદું કરવું જોઇએ અને સહિયારા રસોડાનો વિચાર મને ઘણા વખત પહેલા આવેલો કારણ દરેક સ્ત્રીના માથે તેના રસોડાનો ભાર હોય છે તે દૂર થવો જોઈએ તેવી ભાવના મનમાં હતી પછી મહારાણી ચીમનાબાઈને વાંચ્યા જેવા સ્ત્રીઓના તુલનાત્મક અભ્યાસ વિશે લખેલું જેમ કે સ્ત્રીઓને આર્થિક રીતે સધ્ધર બનાવી જોઈએ સહારો રસોડું હોવું જોઈએ પછી ઘણા વખતે મને રશિયામાં પણ આવા સહિયારા રસોડા હોય છે તેની ખબર પડે મારા મનમાં સામૂહિક જીવનની કલ્પના પહેલા જુદી જ હતી પણ પછી સ્વરૂપો બદલાતા ગયા મૂળ કલ્પના હતી કે થોડાક એવા માણસો સાથે રહીએ કે જેમને સાધના અને આત્માના વિકાસમાં રસ હોય ગાંધીજીની મારા ઉપર અસર એટલે આજુબાજુમાં રહેતા લોકો માટે સમજ પ્રત્યે આપણી કશીક ફરજ હોવાનો ભાવ મનમાં રહ્યા કરે તેથી તે બન્ને વસ્તુ સાથે જતી હોય તેવું સામૂહિક જીવન છતાં બધાનું પોતાનો સ્વતંત્ર જીવન. છતાં બધાનું પોતાનો સ્વતંત્ર જીવન આમ અમારા નંદીગ્રામમાં માબાપ બાળક મૂકીને જઈ શકે છે જેથી એકલા મા પર બાળઉછેરનું બહાર ન આવે 1960થી જમીન ખૂબ જ શોધે પણ મુંબઈમાં ઘણો વખત રહેલા તેથી મુંબઈની નજીક જમીન મળે તો સારું એવું મનમાં હતું જમીનની સાથે પણ એક સંબંધ હોય છે હવે તો સાધના અને સેવાએ નંદીગ્રામના મુખ્ય ઉદ્દેશ છે.”

કુન્દનિકાબહેને પોતાની વાત કરતાં કહ્યું હતું તે હવે તેમના જ શબ્દોમાં વાંચો ,  “મને યાદ છે, મારા બચપણનો મુખ્ય ભાગ ગોધરામાં વીત્યો. ગોધરા પંચમહાલનું ગામ. મોટેભાગે જંગલ જેવા વિસ્તારમાં તેથી મારો મુખ્ય રસ પ્રકૃતિપ્રેમ છે. ઘણા ઘણા કલાકો વૃક્ષો ઉપર ચડી ડાળ ઉપર ગોઠવાઈને વાંચવું, એકાંતમાં ફરવું,  સ્મશાનમાં જવું. એનું કારણ એ હશે કે જે બીજા ન કરે તેવી વિદ્રોહી પ્રવૃત્તિ કરવી મને ગમતી. મારા બાપુજી ડોક્ટર હતા તેથી તેમના વૈદકના પુસ્તકો અને બીજો જે હાથમાં આવે તે વાંચતી. કૃષ્ણમૂર્તિના સ્ટાર મેગેઝિનમાં આવતી કવિતા વાંચતી સમજાય ન સમજાય તોય બસ વાંચ્યા કરતી હાથમાં જાગૃતિ ક્ષણની વાત કહું. હું લગભગ અગિયાર કે બાર વર્ષની હોઈશ ત્યારે લેન્ટાનાની નાની ઝાડીઓ વચ્ચે ધૂળ ભર્યો માર્ગ નદી તરફ જતો હતો ત્યાંથી સાંજના સમયે એકલી પસાર થઈ રહી હતી ત્યારે હું એક ક્ષણ ઊભી રહી. મને થયું કે હું કોણ છું? આ જગત શું છે? આવા ગંભીર સવાલો મનમાં ઉઠ્યા. મારા સ્વભાવમાં જે ગંભીરતા છે તે કદાચ તે ક્ષણથી આવેલી છે.

મને થયું આ બધું શું છે? આપણે જીવીએ છીએ તે શું છે? પછી મેં આ બધા પ્રશ્નો ર.વ.દેસાઈને લખીને મોકલેલા. તેમણે જવાબ આપ્યો કે હમણાં તમે ભણવામાં ધ્યાન આપો તો વધારે સારું. હવે હું બધાને એવા જવાબ આપું છું. ઘણા વિદ્યાર્થીઓના પત્રો આવી ચર્ચા લખેલા આવે છે. પરંપરાગત રૂઢિઓની વિરોધમાં જવાનો મારો સ્વભાવ છે. એક વાર એવું થયું કે ઘરમાં નોકર નહી આવેલો એટલે બાએ મને વાસણ માંજી નાખવાનું કહ્યું એટલે મેં કહ્યું મોટા ભાઈને કેમ નથી કહેતી મને જ કેમ કહે છે.  વળી, તે વખતે હરિજનોને ન અડાય એવું બધા કહેતા તેથી હું તેમને ખાસ ઘરે બોલાવીને ભણાવતી. જ્ઞાતિમાં હું માનતી નહીં, અને વતન જેવું પણ મને ખાસ લાગે નહીં. મને લાગે છે મારું વતન તો હજી હું શોધું છું. શોધું છું કે મારા મૂળિયા ક્યાં છે.

મારા મિત્રની કઈ જ્ઞાતિ છે કે પંથ છે તે ખબર નથી. મને એ બધી વસ્તુઓ (વાતો) માણસ માણસ વચ્ચે ભેદભાવ વધારનારી લાગે છે. પછી કૃષ્ણમૂર્તિને વાંચ્યા. તેથી મારી લાગણીઓ કે વિચારો વધારે પુષ્ટ થયાં. તેથી જ મારા લેખોમાં પણ વારંવાર લખું છું,  અને મારો આગ્રહ પણ રહ્યો છે કે માણસે પોતાની અટક કાઢી નાખવી જોઈએ. સાત પગલાં આકાશમાં પણ મેં ઘણી નવી વાતો કરી છે જે પરંપરાની વિરુદ્ધ  છે. હું જ્યારે સાત પગલા આકાશમાં લગતી હતી ત્યારે કાંતાબહેનને કહેતી (કાન્તાબહેન નંદિગ્રામની શરૂઆત થઈ ત્યારના પ્રથમ રહેવાશીઓમાંના એક હતા. તેમનો સ્વર્ગવાસ થઈ ગયો છે.  તેમને મળવાનો લાભ મને મળ્યો હતો )  જો આ વાર્તા લોકો ધ્યાનથી વાંચશે તો ખળભળાટ મચી  જશે અને એવું જ થયું . સ્ત્રીઓ પ્રત્યે અન્યાય તો મેં મારા ઘરમાં અને આજુબાજુ બધે જોયો છે, અને એટલે કદાચ એની અસર મારી વાર્તાઓ ઉપર છે.

મારા પિતા ડોક્ટર અને મારી મા ચાર ચોપડી ભણેલી તેથી મારા પિતા વારંવાર મારી માને કહેતા તને કંઈ ખબર ન પડે, અને મા હંમેશા દબાયેલાં રહેતાં. કુટુંબના આંબામાં પણ માનું  નામ ન હોય. લોકો એમ પૂછે છે કે પુરુષો સ્ત્રીઓ ઉપર શું અત્યાચાર કરે છે?  હું તો જવાબ આપું કે સૂક્ષ્મ રીતે તેઓ સ્ત્રીના અસ્તિત્વને નામશેષ કરે છે. સર્જકો પણ તેમાં સહભાગી બને છે. બીજું સ્ત્રીઓનું એટલું બ્રેઇનવોશિંગ થાય છે કે તેમને એટલો અહેસાસ પણ ન થાય.  એવું પણ બને કે કદાચ તેમને ગૌરવ પણ લાગે છે. કોલેજનું શિક્ષણ મેં ભાવનગર તથા વડોદરામાં લીધું. સાથે સાથે સ્વાતંત્ર્ય લડતમાં સક્રિય રહી. એકાદ-બે દિવસ જેલમાં પણ રહી આવી હતી. તે વખતે માનસિક તૈયારી સ્વરાજની લડતમાં સક્રિય ભાગ લેવાની હતી. ભવિષ્ય નક્કી હતું. મને સમાજવાદ ગમે. માણસે પોતાની મૂળ પ્રકૃતિના હિસાબે તેને અનુરૂપ અનેક વિકલ્પોમાંથી એક વિકલ્પ શોધી લેવો જોઈએ. આઝાદી પછી જીવનને નવેસરથી શરૂ કરવાનો વિચાર આવ્યો. હું મુંબઈ આવી. મારી પ્રેમના આંસુને વિશ્વ વાર્તા સ્પર્ધામાં બીજું ઈનામ મળ્યું.  તેનાથી મેં સાહિત્યમાં પ્રવેશ કર્યો. કૃષ્ણમૂર્તિની અસર મારા ઉપર પડી. તેમને પ્રથમવાર સાંભળ્યા પછી કહી શકું કે હું એમને પામી છું.  ધીમે ધીમે લખાતું ગયું. પછી મેં યાત્રિક નામનું મેગેઝિન શરૂ કર્યું. અને પછી નવનીત ડાયજેસ્ટનું સંપાદન કર્યું.

મારી સૌ પહેલી વાર્તા તો મેં લગભગ 1955માં લખી. જેમાં પુરુષના પ્રભુત્વ અંગે વધુ ભાર હતો .જેમાં પતિ પોતાની પત્નીને ખૂબ પ્રેમ કરે છે પણ તેને સ્વતંત્ર નિર્ણય નથી લેવા દેતો. છેવટે પત્ની પતિને છોડીને ચાલી જાય છે. ઈબ્સનની ડોલ હાઉસની મારા પર ઘણી અસર છે. જેમાં સ્ત્રી પોતાની અસ્મિતા ખાતર પતિને છોડી જાય છે પછી તો ઘણું લખ્યું. ન્યાય નામની વાર્તા અને ચળકાટ વગેરે એ બધી વિદ્રોહની વાર્તાઓ છે. મારી ઘણી વાર્તાઓમાં ઘર છોડી જવાની વાત આવે છે. તે અસર ડોલ હાઉસની છે. કદાચ એમ પણ હોય કે પૂર્વજન્મમાં હું કદાચ ઘર છોડીને ગઈ હોઈશ. બે-ત્રણ લાગણીઓ છે. હું પૂર્વજન્મમાં કદાચ એકલી પણ હોઈશ કારણકે મારા કુટુંબભાવ જરા પણ નથી. લગ્ન પહેલા પણ નહીં, લગ્ન પછી પણ નહીં. સંસાર વ્યવહાર જેવો સ્વભાવ મારામાં નથી. અથવા તો કદાચ હું પૂર્વ જન્મમાં સાધ્વી પણ હોઉં. હું  ખૂબ જ એકાં પ્રિય છું. મારો મુખ્ય રસ કોઈ વ્યક્તિની સાથે જીવનના પડ ઉકેલવાનો. વ્યક્તિગત જીવન વિષે નહીં, મનના સ્વરૂપ વિશે, જીવન ના સ્વરૂપ વિશે. તેથી ખાલી ગપ્પા મારવા મારા સ્વભાવમાં જ નથી.

મારું એક લક્ષણ તમને કહ્યુંને કે, એકાંત અને ફિલોસોફી. તેથી આજુબાજુ નિર્માણ થતી પરિસ્થિતિની વાત મારી વાર્તા  અગનપિપાસામાં  છે. મને નામ પ્રતિષ્ઠા એવાં કશાનો મોહ નથી. તેથી મને જ્યારે સાહિત્ય અકાદમીનો પુરસ્કાર મળ્યો કે પ્રેમના આંસુને પુરસ્કાર મળ્યો ત્યારે પણ મને અંદરખાને કશો પણ તરખાટ નહોતો થયો. ઠીક છે, સ્વાભાવિક છે, મળે! એટલે મારી વાર્તાઓમાં એ પ્રકારનો ધ્વનિ જોવા મળે છે. અગનપિપાસામાં એ વાત છે. કલાકારને  પ્રતિષ્ઠા ન મળે . માન ન મળે . છતાં પણ જીવનમાં પરિપૂર્ણતા છે. એજ મારું દ્રષ્ટિબિંદુ છે. સાત પગલા આકાશમાં તો મારે વાત કેવી હતી સ્ત્રીઓની વેદનાની, તેમના પરના અત્યાચારની. ને છતાં તેમાં પણ આંતરિક શોધની વાત આવે છે. જેમકે વાર્તા ચમકારમાં સફળતાને માનવને નીચે લઇ જતી બાબત ગણાવી છે.”

કુન્દનિકા બહેન મકરન્દ દવે સાથેના લગ્નના સંભારણા યાદ કરતાં કહે છે કે,  “અમારાં લગ્ન સામાન્ય રીતે જેમ થાય છે તેમ નહોતાં થયાં. બે વ્યક્તિઓ મળે ,સમજેને પ્રેમ થાય એમ નહીં. પહેલ મકરંદે કરેલી. તેમણે મને કાગળ લખ્યો. પણ નાનપણથી જ મારી લગ્ન કરવાની ઇચ્છા નહોતી. જે સામાજિક સંસ્કારો અને પુરુષોનાં સ્ત્રી પ્રત્યેના વલણો જોયાં હતાં. તેને લીધે ઇચ્છા જ નહોતી. મેં લગ્ન કરતા પહેલા ખૂબ મંથન કરીને લગ્ન કર્યાં. મેં ઘણા મોડાં લગ્ન કર્યાં. મેં લગ્ન કર્યા ત્યારે મારા બાપુજીને એમ કે આનું શું થશે? પણ તેઓ જ્યારે મકરંદને મળ્યાં ત્યારે ખૂબ ખુશ થયા. મકરંદ વિશે કહેવું ઘણું મુશ્કેલ છે. કેમ કે તેઓ જે દેખાય છે તેવા એ નથી. એમ કહીને પોતાના માણસનાં વખાણ કરવાનું મારા સ્વભાવમાં નથી. (આમ કહેતાં કુન્દનિકા બહેન જાણે ક્યાંક ખોવાઈ ગયાં. પછી તેમણે બહુ ઊલટથી તેમના લગ્નજીવનની મધુર ક્ષણો વિષે કહ્યું.)

કુન્દનિકા બહેન : “મારા જીવનમાં એમના આવ્યા પહેલા ઈશ્વરનો પ્રવેશ નહોતો. કૃષ્ણમૂર્તિ કે બુદ્ધ ની વાતમાં ક્યાંય ઇશ્વરની વાત આવે નહીં . એટલે એમના થકી ઈશ્વરે મારા જીવનમાં પ્રવેશ કર્યો એ ખૂબ જ મોટી વાત છે અને સ્મરણો તો એટલા બધા છે કે એમની એક નાના છોકરા જેવી વાત છે એક વખત હું જ્યારે નવનીતમાં કામ કરતી હતી ત્યારે અમે ફરવા જવાનું નક્કી કર્યું અને બસ સ્ટોપ પર મળ્યા બસમાં બેઠા પછી કહ્યું કે હું તારા માટે ભેટ લાવ્યો છું કહીને હાથમાં મૂકીને ડબ્બી ખોલી તેમાં એક પડીકું હતું મે પડીકું ખોલ્યું તો વળી એક બીજું પડ્યું એમ સાતથી આઠ પડીકા ખુલ્યા પછી મને એક ચિઠ્ઠી મળી જેમાં લખ્યું હતું આઇ લવ યુ મારી સામે બેઠેલા ભાઈ તો જોયા જ કરે કે આ બેન કે ના પડીકા ખોલી રાખે છે આવા તો અનેક પ્રસંગો છે જ્યારે પણ બહારગામ જાણો ત્યારે મકરંદ પ્રેમના ગીત કે પ્રેમનું વાક્ય લખીને મારા પર્સમાં મુકી દેતા હું પણ તેમની જમવાની થાળીની છે કે સાબુની ગોટી બાથરૂમમાં મૂકતી વખતે કંઈને કંઈ લખીને મુક તે આજે પણ મૂકો છો તેઓ કદી ગોંડલ જાય ત્યારે મને રોજ રોજ જુદે જુદે કારણેથી પ્રેમની ચિઠ્ઠીઓ મળે ડબ્બામાંથી બાથરૂમમાંથી ઓશિકા નીચેથી આવી ઘણી સિદ્ધિઓનો સંગ્રહ મારી પાસે છે એક પ્રસંગ કહું તેમની તબિયતને કારણે તેમને માટે પ્રવાસ કરવો ખૂબ અઘરો છે તેથી તેઓ પ્રવાસ નથી કરતા એટલે હું એકલી ઇગતપુરી વિપસ્યના શિબિરમાં ગઈ હતી ત્યાં દિવસના મૌન એકાંત પછી નવમા દિવસે જ્યારે હું બહાર આવે ત્યારે મને કોઈ આવીને કહ્યું કે મકરંદભાઇ મળવા બોલાવે છે પહેલા તો હું માની જ ન શકે પછી જ્યારે તેમને ત્યાં જોયા ત્યારે સુખદ આશ્ચર્ય પામી મને મળવા માટે તેઓ ખાસ આવ્યા હતા મારે માટે તો એ ખૂબ અદ્ભુત વાત હતી.”

 

(નોંધઃ લેખિકા દિવ્યાશા દોશી જાણિતા પત્રકાર છે, છેલ્લા 28 વર્ષોથી પત્રકારત્વના દરેક માધ્યમમાં રિપોર્ટિંગ, મેગેઝીનના સંપાદક તેમજ કોલમ લેખક તરીકે કામ કરે છે અને કુંદનિકા બેન સાથે ત્રણ દાયકાથી વધુનો અંગત પરિચય ધરાવે છે)

સૌજન્ય: દિવ્ય ભાસ્કર

કોરોના અને શાયર મરીઝ

ગુજરાતના ગાલીબ એવા સિદ્ધહસ્ત શાયર જનાબ મરીઝ સાહેબનો ગઝલ સંગ્રહ “સમગ્ર મરીઝ”આજે વાંચતો હતો.
આ શાયરના વર્ષો પહેલાં લખાયેલા શેર આજે પણ Covid-19 અને હાલની હાલાત પર કઈ રીતે લાગુ કરી શકાય એ બાબતે વિચાર સ્ફૂર્યા..
એ વિચાર મરીઝ સાહેબના શેર સાથે પ્રસ્તુત છે.

કોરાનાના વૈશ્વિક કહેર વિશે :
(page-282)

“કુદરતની છે વહેંચણી ને વિશ્વભરમાં છે ,
તું એ ન જો કે કોણ અહીં કોના ઘરમાં છે.
➖➖➖➖➖➖➖

લોકડાઉન :
(page:271)

કોઈ ન આવી શકે છે, ન જઈ શકું છું “મરીઝ”,
મકાન આખું સલામત છે, દ્વાર સળગે છે.
➖➖➖➖➖➖➖➖

આલ્કોહોલ યુક્ત સેનીટાયઝર ની જે માંગ વધી છે તે બાબતે:
(page:258)

કળિયુગમાં પણ મદિરાની ઈજ્જત કરો “મરીઝ”,
આ સત્યુગની શોધની એક જ નિશાની છે.
➖➖➖➖➖➖➖➖

દુકાનો, જાહેર જગ્યાઓ પર કુંડાળાં કરી તેમાં ઊભા રહેવાની ઘટના પર:
(page:243)

વર્તુળ આદમીનું છું – વલ્લાહ એક સ્વર્ગ છે,
એનાથી બહાર આટલો સુંદર વિલાસ ક્યાં હશે.
➖➖➖➖➖➖➖➖
whatsapp, insta, facebook પર ઔપચારિક time pass પર:
(page:245)

અંગત જીવનની પૂછપરછની બલા ટળી,
વાતો હવે કરું છું ફ્ક્ત પારકાની સાથ
➖➖➖➖➖➖➖➖

ઘરની લક્ષ્મણ રેખા પાર કરશો તો શું થશે? અને વર્તુળમાં રહેવાનો ફાયદો શું છે?
(page:241)

હદથી વધી જઈશ તો તરત જ મટી જઈશ,
બિંદુની મધ્યમાં છું હું તેથી અનંત છું.
➖➖➖➖➖➖➖➖

આ સમય એવો છે કે કોઈ નાસ્તિકને પણ જરૂર પૂરતી ઈશ્વરની જરૂર જણાય:
(page : ૨૨૮)

આવી દુર્ગતિ માં કોઈ હોય તો સંગત માટે,
એક ઈશ્વરની જરૂરત છે, જરૂરત માટે.
➖➖➖➖➖➖➖➖

કોરોનાની દવા શોધવાના નિષ્ફળ પ્રયાસો માટે:
(page:236)

કોઈ નથી ઈલાજ મને પણ ખબર હતી,
રહે દર્દ યાદ તેથી દવા શોધતો રહ્યો.
➖➖➖➖➖➖➖➖

નિઝામુદ્દીન માં મળેલા લોકો જે સામે નથી આવતા એના માટે:

દુનિયાની સજા ભોગવી ઊંઘો ન નિરાંતે,
બાકી છે હજી એક કયામતની સજા ઔર.
➖➖➖➖➖➖➖➖
શહેરોમાંથી ગામડાં તરફ ભાગવા મજબૂર થયેલા લોકો વિશે :(page :273)

જગત વિશાળ છે તારું- પરંતુ આવું વિશાળ?
જરૂર જોગ બધાને જગા નથી મળતી.
➖➖➖➖➖➖➖➖

પોલિસ ના દંડા, કપાળે ચાંદલો, ચોખા, અને હું સમાજનો દુશ્મન છુનું સર્ટિફિકેટ મળ્યા પછીની વિનંતી:
(page 277)

મને આ મારી બદનામીની નથી પરવા,
ફકત તમારા તરફથી કશી તપાસ ન હો.
➖➖➖➖➖➖➖➖
લોક ડાઉન ના સમયનો સદ ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો??
(page :231)

કોઈ કલા સ્વરૂપે જગત થી જુદા બનો,
નકશો બનો, કવિતા બનો, વારતા બનો.
દુનિયાના બંધનોથી જો હો છૂટવું “મરીઝ”
બસ આજથી તમે જ તમારા ખુદા બનો.
➖➖➖➖➖➖➖➖

આરોગ્ય અને પોલિસ કર્મીઓએ હું પણ સંક્રમિત થઈશ એવો બૌદ્ધિક ડર રાખ્યા વિના લાગણી અને ખંત થી જે કામ કર્યું છે તે
(page: 241)

મારા પ્રયાસ અંગે ન આપો સમાજ મને,
બુદ્ધિનો જેમાં ભાગ નથી એવો ખંત છું.
➖➖➖➖➖➖➖➖

ડ્રોન સર્વેલંસ :
(page:224)

ઉપરથી જો જુઓ તો છે રઝળપાટ,
નહિતર છે બધા ખુદની જગા પર.
➖➖➖➖➖➖➖
કારણ વગર રસ્તા પર રખડતા લાપરવાહો માટે:
(page 248)

હળવો બની ફરું છું- બહુ બેશરમ છું હું,
ફેંકી દઈ ને કેટલા પ્રેમાળ ભારને.
➖➖➖➖➖➖➖
આપણે અત્યારે એટલું જ કરવાનું છે:
(page:284)

ફક્ત ઘરના ખૂણા સંભાળું તો બસ,
જગત આખું મારી અમાનત નથી.
➖➖➖➖➖➖➖➖
કોરોનાની દવા મળે એવી પ્રાર્થના:
(page:15)

માની લીધું કે પ્રેમની કોઈ દવા નથી,
જીવનના દર્દની તો કોઈ સારવાર દે.
➖➖➖➖➖➖➖➖
મહામારી, તેનાથી થતી હાલત અને મહામારીનું ભવિષ્ય:
(page:45)

દર્દ એવું કે કોઈ ન જાણે,
હાલ એવા કે જે બધા જાણે.
શું થયું તેય ક્યાં ખબર છે મને,
શું થવાનું હશે ખુદા જાણે.
➖➖➖➖➖➖➖➖
રખડુ, careless આત્મઘાતી લોકોની સ્વગતોકિત :
(page:285)

આખી દુનિયાને લઈને ડૂબું છું,
આ ફક્ત મારો આપઘાત નથી.
➖➖➖➖➖➖➖➖
લોક ડાઉન ના લીધે નવરા બેઠેલા કામના લોકો :
(page:23)

તમે ન કામમાં આવો તો કામમાંથી જઈશ,
કે છું હું કામનો માણસ ને કામકાજ નથી.
➖➖➖➖➖➖➖➖
મદદના બહાને ફોટા પડાવતા લોકોને :
(page:23)

એવો કોઈ દિલદાર જગતમાં નજર આવે,
આપી દે મદદ કિંતુ ન લાચાર બનાવે.
➖➖➖➖➖➖➖➖
ચીનનું કથિત કાવતરું :

સહેલાઈ થી જે પ્રશ્નોને સર્જી રહ્યો છે તું,
સહેલાઈ થી એ પ્રશ્નો પતાવી નહિ શકે.
➖➖➖➖➖➖➖➖
ગરીબોની લારીઓ ઉંધી વાળનારને :
(page:74)

હો જેમાં તમામ લાચારી,
એ ગુનાહો જતા કરે કોઈ.
➖➖➖➖➖➖➖➖

ધારા _144 અને social distancing
(page:37)

બે જણાં દિલથી મળે તો એક મજલીસ છે મરીઝ,
દિલ વિના લાખો મળે એને સભા કહેતા નથી.
➖➖➖➖➖➖➖➖

જેની પાસે ઓછું છે છતાં દાન કરી રહ્યા છે તેવા દાતાઓને :
(page:267)

એવા કોઈ દિલેરની સંગત મળે તો વાહ,
જે પોતે દીન હોવા છતાં પણ દયાળ છે.
➖➖➖➖➖➖➖➖

મોદી સાહેબે ભરેલ પગલાં પર ભરોસો :
(page:76)

કોઈ આ ભેદ ના કહેજો, ખુદા ખાતર સમંદરને,
ખુદા કરતાં વધુ વિશ્વાસ મુજને નાખુદાનો છે.

*નાખુદા=નાવિક
➖➖➖➖➖➖➖➖
15એપ્રિલની રાહ જોનારા લોકો માટે :(page:279)

હો મંઝિલ ની ઝંખના તો કહેતા રહો,
હવે એક કદમ છે, બસ એક જ કદમ.
➖➖➖➖➖➖➖➖
અમથું ય એક દિવસ જવાનું તો છે જ so be brave and take care
(page270)

અમથું જગત છે એમાં અમથું જીવન જીવીએ,
એમ જ મરીઝ એક દિન અમથું મરી જવાના.
➖➖➖➖➖➖➖➖
બાકી ડરવાની જરૂર નથી, કોરોનાના નકારત્મક વિચારો મનમાંથી કાઢી નાખો :
(page :70)

એક વાત કહી રહ્યો છું સાહિત્યના વિષયમાં,
દુઃખમાં હૃદય ને રાખો,
રાખો ન દુઃખ હૃદયમાં.
➖➖➖➖➖➖➖➖

સંકલન : – નિખિલ જાદવ