એ પછીની વાત છે

​એક-બે ઘટના ઘટી’તી એ પછીની વાત છે
જિંદગી ટલ્લે ચડી’તી, એ પછીની વાત છે

એમનું મળવું અને ચાલ્યા જવું છણકો કરી
જીદ મારી પણ નડી’તી, એ પછીની વાત છે

એ અલગ છે કે ચડી ગઇ  લોકજીભે વારતા
બે’ક અફવા પણ ભળી’તી, એ પછીની વાત છે

આમ તો બેફામ ઉભરાતી પ્રસંગોપાત, 
એ લાગણી ઓછી પડી’તી, એ પછીની વાત છે

વળ ચડ્યા તો સાવ નાજુક દોર પણ રસ્સી બની
ગાંઠ, છેડે જઇ વળી’તી એ પછીની વાત છે

થઇ ગયું ધાર્યું ન’તું એ આખરે, આગળ જતાં
માન્યતા મોડી મળી’તી એ પછીની વાત છે

સાવ સુક્કુંભઠ્ઠ લાગ્યું છેવટે હોવાપણું
જાત આખી ખોતરી’તી,એ પછીની વાત છે

 – અજ્ઞાત

પછીની વાત છે

ધર્મ એ તો પાંપણો ઢાળ્યા પછીની વાત છે,
એટલે કે ભીતરે ભાળ્યા પછીની વાત છે.

રાખ જેવી રાખ થાવાનું કૈં સહેલું નથી,
આયખું આખું અહીં બાળ્યા પછીની વાત છે.

સાવ અમથો એમ આવી ના મળે ઇશ્વર તને,
દ્શ્ય દેખાતા બધા ટાળ્યા પછીની વાત છે.

એ સત્ય છે સંત બનવું સહેજ પણ અઘરું નથી,
આપણું આ મન જરી વાળ્યા પછીની વાત છે.

આ હ્રદય કારણ વગર ભારે નથી થાતું કદી,
કૈંક શબ્દોને ઘણું ખાળ્યા પછીની વાત છે.

વાહ બોલાવે શબદ જે એ શબદ સહેલો નથી,
કૈંક શબ્દોને ઘણું ચાળ્યા પછીની વાત છે.

એ અનાદિ તત્વને પામી જવાનું કામ તો,
શૂન્યતામાં જાત ઓગાળ્યા પછીની વાત છે.

-તરુણ જાની

હું વાઇરલ થયો!

જાણીતા લેખક અને વક્તા શ્રી શૈલેષ સગપરીયાએ મારા વિષે ફેસબુકમાં પોસ્ટ કરી એ થોડીવારમાં ફેસબુક અને વોટ્સએપમાં વાઇરલ થઇ ગઇ અને શુભેચ્છાઓનો અને અભિનંદનનો જાણે વરસાદ થયો.

ખૂબજ સારૂ લાગ્યુ!

આ પોસ્ટની લિંક નીચે આપેલી છે.

શ્રી શૈલેષ સગપરીયાની પારા વિષેની પોસ્ટ

આ પોસ્ટના સ્ક્રીન શોટ નીચે આપેલ છે.

જીવવા માંડો

તમામ દ્વાર ઉઘાડીને જીવવા માંડો,
મોજથી બોજ ઉપાડીને જીવવા માંડો.

કદીય કોઈ રાત ઉમ્રભર નથી રહેતી,
હૃદયમાં આશ ઉગાડીને જીવવા માંડો.

તમામ દુઃખને આપણે જ હતા બોલાવ્યા,
અણગમાઓને ગમાડીને જીવવા માંડો.

ભેદનો ભાવ ઉંચકીને ફરીશું ક્યાં લગ,
છાતીએ સૌને લગાડીને જીવવા માંડો.

નજરમાં – મનમાં ટકે ના કશું નકારાત્મક,
અનિષ્ટ સર્વ ભગાડીને જીવવા માંડો.

કશુંક દાઝે ખરેખર તો પ્રગટશે જુસ્સો,
દાઝથી દિલને દઝાડીને જીવવા માંડો.

– રાજેશ વ્યાસ “મિસ્કીન”

चांद तुम एक कर्मचारी हो


दफ्तर है आसमान, चांद तुम एक कर्मचारी हो।

पंद्रह दिनों तक कंटते छटते घटते रह जाते हो।

बाद पंद्रह दिनों के कृष्ण पक्ष में खो जाते हो ।

नौकरी के पहले दिन जैसे पूनम हो जाते हो।

वेतन के दिन जैसे चांदनी बिखराते निकलते हो।

चांद तुम एक कर्मचारी हो…..

નેતાઓના હીન ચરિત્ર

​તામિલનાડુ અને ગુજરાત વિધાનસભામાં તાજેતરની વિવિધ ઘટનાઓમાં સત્તાધારી અને વિરોધપક્ષના ધારાસભ્યોએ મચાવેલ દંગલ હવે ભારતીય લોકશાહીમાં સાવ નવા તો નથી રહ્યા પરંતુ આ ઘટનાઓએ ફરીવાર એ યાદ તાજી કરી આપી છે કે જેને આપણે રાજપુરુષો કહીએ છીએ તેમના ચરિત્રના કોઇ ઠેકાણા હોતા નથી કારણ કે તેમની વાણી અને તેઓના વર્તન સતત એ વાતનો કુક્કુટ પોકાર કરે છે કે લોકશાહી પ્રણાલિકામાં અપાર શ્રદ્ધાના દિવસો હવે અસ્તાચળને આરે છે. સંસદભવનની પણ આ જ હાલત છે. આપણી લોકસભા અને રાજ્યસભા જ્યાં બિરાજમાન છે તે સંસદભવન આમ તો છ વર્ષના સતત બાંધકામ પછી ઇ.સ. ૧૯૨૭માં ખુલ્લુ મુકાયેલું છે અને હવે ઇમારત તરીકે ખખડધજ થઇ જતા લોકસભાના પૂર્વ અધ્યક્ષ મીરાકુમારના વડપણ હેઠળ એના નવીનીકરણની એક પ્રક્રિયા શરૃ કરવામાં આવી છે પરંતુ માત્ર ઇમારત ખખડધજ થઇ નથી. ભારતીય લોકશાહીના મૂલ્યો અને તેને અનુસરીને સપાટી પર આવતા લોક પ્રતિનિધિઓના અભિગમો બધું જ હવે જર્જરીત થવા આવ્યું છે.
વિશ્વના સૌથી મોટા લોકતંત્રની આ સ્થિતિ ખરેખર દયાજનક છે. એનાથી ગંભીર વાત એ છે કે સતત પતનના માર્ગે ગબડતી આપણી લોકશાહીને મજબુત કરવાની દિશામાં કોઇ ચિંતા કરતું નથી. સંસદીય વ્યવસ્થા તરફ સાંસદોની અરૃચી સ્પષ્ટ દેખાય છે. કોઇ પણ રીતે સંસદની કાર્યવાહીને અટકાવવામાં વિપક્ષ પોતાને શૂરવીર માને છે. ભારતમાં પ્રતિષ્ઠાનો પ્રશ્ન એ છે કે વિપક્ષ સરકારને કેટલી ઝુકાવી શકે છે. અત્યારના વિરોધપક્ષોની ટીકા કરતી વખતે એ વાત પણ યાદ રાખવી જરૃરી છે કે ભારતીય જનતા પાર્ટી જ્યારે વિરોધપક્ષમાં હતી ત્યારે એણે પણ આ જ પ્રવૃત્તિઓ કરીને તત્કાલીન રાજ્ય કે કેન્દ્ર સરકારના કામકાજમાં પથરા રાખવામાં કંઇ બાકી રાખ્યંુ નથી. ચહેરા બદલતા રહ્યા છે પરંતુ વિપક્ષ અને સરકારની ભૂમિકા તથા તેની શૈલી બદલી નથી. સંસદ કે વિધાનસભાની કાર્યવાહી ન ચાલવાથી કેટલા પૈસા બરબાદ થાય છે. એ જાણવામાં તેઓને કોઇ રસ નથી. એ વાત ખરી છે કે સરકારની પ્રજાને નુકસાનકારક નીતિઓ અને એના લોકવિરોધી પગલાઓનો પ્રતિકાર કરવો એ વિરોધપક્ષની જવાબદારી છે. સંસદીય વ્યવસ્થા ભારતે એટલે જ અપનાવી છે કે સૌની સહમતીથી કામ થઇ શકે. સત્તાના અભિમાનમાં સરકાર રસ્તો ભૂલી ન જાય તે માટે એના પર અંકુશ જરૃરી છે. પરંતુ છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી માત્ર વિરોધ કરવા માટેનો વિરોધ જ જોવા મળે છે અને આપણને વારંવાર સંસદમાં ધમાલ થયાના  વૃતાંતો વાંચવા, જોવા અને સાંભળવા મળે છે. પ્રશ્ન માત્ર એક અધિવેશન નિષ્ફળ જવાનો નથી, પછીના સત્રમાં પણ કોઇ ધમાલ નહિ થાય તેની કોઇ ગેરેન્ટી નથી. કડવું સત્ય તો એ છે કે હવે આપણે એવા યુગમાં આવી ગયા છીએ જ્યાં રાજકારણને ચિક્કાર પૈસા બનાવવાનો ઉદ્યોગ માનવામાં આવે છે. એટલે આવનારા વર્ષોમાં તો વિધાનસભા અને સંસદમાં  ગાળાગાળી, મારામારી અને ધમાલના દ્રશ્યો અટકી જાય એવી કોઇ શક્યતા નથી.
પોતે જ ચૂંટેલા લોકનેતાઓ પરત્વે પ્રજાનો સતત મોહભંગ થતો રહે છે એટલું જ નહિ રાજ્ય કે દેશની છબી પણ કલંકિત બને છે. ગઇ ૧૫મી લોકસભાનું છેલ્લુ સત્ર શરમજનક ધમાલ સાથે પુરૃ થયું હતું અને અત્યારની ૧૬મી લોકસભામાં પણ વિરોધ પક્ષોએ શરૃઆતથી એ જ પરંપરા અપનાવી લીધી છે. ઇ.સ. ૨૦૦૫માં જ્યારે તત્કાલીન લોકસભા અધ્યક્ષ સોમનાથ ચેટરજીએ ગેરકાયદે બાંગ્લાદેશી ઘુસણખોરોનો મુદે ઉછાળવાની મમતા બેનરજીને મંજુરી આપી નહિ તો  મમતાજીએ પોતાના હાથમાં રહેલી ફાઇલો અધ્યક્ષ તરફ ફેંકી હતી. એના પહેલા ડિસેમ્બર ૧૯૯૯માં  સંસદ સભ્યોએ તે વખતના કાયદાપ્રધાન રામ જેઠમલાણીના હાથમાંથી ફાઇલો આંચકી લીધી હતી. આવી જ હરકત રાજ્યસભામાં મે ૨૦૧૩માં આસામ ગણ પરિષદના વિરેન્દ્રકુમાર અને દિપક દાસે કરી હતી અને સલમાન ખુરશીદના હાથમાંથી ફાઇલો આંચકી લીધી હતી. આવા સંખ્યાબંધ ઉદાહરણો છે.
વિધાસસભા અને સંસદની ગરિમા સતત ઘટાડવા માટે અનુક્રમે ધારાસભ્યો અને સાંસદો વચ્ચે જાણે કે સ્પર્ધા ચાલી રહી છે પરંતુ તેઓએ પોતાના ખિસ્સાનું વજન વધારવાનો ઉપક્રમ ચાલાકીપૂર્વક ચાલુ રાખ્યો છે. સાંસદોના વેતન અને ભથ્થાનું નિર્ધારણ સેલેરિઝ એન્ડ એલાઉન્સિસ ઓફ મિનિસ્ટર્સ એક્ટ – ૧૯૫૨ અંતર્ગત નક્કી કરવામાં આવે છે. છેલ્લા છ દાયકાઓમાં આપણા સાંસદોએ ૩૫ વાર પોતાના ભથ્થા અને વેતનનો વધારો લીધો છે. આ પ્રવૃત્તિ તેમણે બિલકુલ દલા તરવાડીની અદાથી જ કરી છે. ઇ.સ. ૧૯૫૨ના એ કાયદામાં ૨૮ વખત સુધારાઓ થયા છે. કેબિનેટ દ્વારા સાંસદોને મળનારા વેતન અને ભથ્થા પર સુધારાનો પ્રસ્તાવ લાવવામાં આવે છે અને સંસદ એને મંજુર કરીને કાયદાનું રૃપ આપી દે છે. આવા સુધારા ખરડાઓ ઉપર ધમાલ થતી નથી. મોટે ભાગે તો એને ધ્વનિમત દ્વારા એટલે કે મૌખિક સંમતિથી પસાર કરી દેવામાં આવે છે. તેઓ એમ માને છે કે કોઇ કશું જોતું નથી અને કોઇને કંઇ ખબર નથી. ભારતનો લોકદેવતા બધુ જ જુએ છે અને સતત જોયા કરે છે પરંતુ વિરાટ કોઇક દિવસ જાગશે અને વામણા નેતાઓને તેમની જગ્યા બતાવશે એવી ભારતીય પ્રજાને હજુ પણ શ્રદ્ધા છે.

તંત્રી લેખ, ગુજરાત સમાચાર, તા.૦૧/૦૩/૨૦૧૭

નાનો-મોટો

તું નાનો હું મોટો એવો ખ્યાલ જગતનો ખોટો,
આ નાનો આ મોટો એવો મૂરખ કરતા ગોટો.

નાને છોડે મહેકી ઊઠે જેવો ગુલાબ ગોટો,
ઊંચા ઊંચા તાડે તમને જડશે એનો જોટો ?

ખારા જળનો દરિયો ભરિયો, મીઠા જળનો લોટો,
તરસ્યાને તો દરિયાથી યે લોટો લાગે મોટો.

મન નાનું તે નાનો જેનું મન મોટું તે મોટો,
તું નાનો હું મોટો એવો ખ્યાલ જગતનો ખોટો.

– પ્રેમશંકર ભટ્ટ

માણસ મોટો છે કે નાનો તેનું મહત્ત્વ તેના ગુણ ઉપર છે. ક્યારેક આપણે એટલા સ્થૂળ અર્થોમાં રચ્યા-પચ્યા રહીએ છીએ કે આપણા ખ્યાલો અને આપણી માન્યતાઓ જીંદગીભર આપણને ખોટા જગતમાં જ રાખતા હોય છે. ૨૧ વર્ષની યુવાન વયે આવું સુંદર કાવ્ય રચનાર શ્રી પ્રેમશંકર ભટ્ટ તાજેતરમાં જ ૧૦૭ વર્ષની વયે અવસાન પામ્યા.

ઘણાં માણસો લાંબા હોય છે. ઊંચા નથી હોતા. નાનાનું મહત્ત્વ જરાય ઓછું નથી. કામ પડે જબ સોય કા, ક્યા કરે તલવાર. જ્યારે સોયની જરૃર પડે છે, જ્યારે સોયનું કામ પડે છે ત્યારે તલવાર કોઈ કામની નથી હોતી. તલવાર એક ઘા અને બે કટકા કરવામાં માને છે. જ્યારે સોય તો બે ને જોડવાનું કામ કરે છે. માણસની ઊંચાઈ જેટલી મહત્ત્વની છે એટલી જ ઊંડાઈ પણ મહત્ત્વની છે. અને માણસને તેના સદગુણો, તેનું જ્ઞાાન, તેનાં સારા કર્મો તેને મોટો બનાવે છે. અહંકાર, પદ, પૈસો તો ઘણીવાર માણસને કલ્પના બ્હારના છીછરા, હલકા, વામણા સાબિત કરતા હોય છે.

બડા હુઆ તો ક્યા હુઆ, જૈસે પેડ ખજૂર,
પંછી કો છાયા નહીં કૂલ લાગત અતિ દૂર.

ક્યારેક માણસ એટલો મોટો બની જતો હોય છે કે તે કશા જ કામનો રહેતો નથી. એના ફળ પણ દૂર લાગતા હોય છે અને એનો છાંયડો ય કોઇને મળતો નથી હોતો. ખજૂરી રણનું વૃક્ષ છે. રણના ઝાડ પાસેથી કેટલી બધી આશાઓ બંધાય છે. સામાન્ય ઝાડ પણ છાંયડો આપે છે ત્યારે ટાઢક વળે છે. રણના ઝાડ પાસે તો છાંયાની આશા હોય જ હોય. પણ ખજૂરી એટલી ઊંચી થઇ ગઇ હોય છે કે તેનો છાંયડો પણ નહીં જેવો જ પડે છે. નાના છોડ ઉપર ગુલાબનો ગોટો કેવો શોભતો હોય છે. કેવું સુંદર મહેકતો હોય છે. ઊંચા તાડ ઉપર એમાંનું કશું એવું મળતું નથી.

મિસ્કીન ઊંચાઈ માપ નહીં,
શું બાવળ કે શું તાડ કરે ?

ઊંચાઈમાં તાડ હોય કે સાવ ઠીંગણો બાવળ હોય એના આધારે એ કામના કેટલા છે એ નક્કી ના કરી શકાય. આ નાનો માણસ છે અને આ મોટો માણસ છે. આ ઊંચો માણસ છે અને આ ઠીંગણો માણસ છે. આ રૃપાળો છે એટલે વધારે સારો. આ દેખાવમાં ઓછો છે એટલે નકામો આ શ્રીમંત છે એટલે મોટો માણસ, આ ગરીબ છે એટલે તુચ્છ માણસ. આવી ખોટી-ખોટી માન્યતાઓનાં મૂરખાઓ જ ગોટાળા કરતા હોય છે.

સર્વને એક દ્રષ્ટિથી જોતા આવડે, સર્વની અંદર કંઇક તો વિશેષ ગુણ છે જ એ વાત જો યાદ રહે તો કોઇનું એ સમાન સચવાય. માન-અપમાનના પ્રશ્નો ના નડે. મૂરખ માણસોએ આ માણસ મોટો છે અને આ માણસ નાનો છે. તું ખૂબ નાનો છું અને હું ખૂબ મોટો છું એવા એવા જડ ખયાલોમાંથી જ બધી ગરબડો કરી છે. મેં વર્ષોથી લોકોને વાતે-વાતે બોલતા સાંભળ્યા છે કે… હું કોણ છું તને ખબર નથી, તું મને ઓળખતો નથી. મારી તાકાતની તને ખબર છે ? ખરેખર તાકાત કદને આધારે નક્કી ના કરવી જોઇએ.

હવેની પંક્તિઓ બહુ અદ્ભૂત છે. મેં માર્ક કર્યું છે કે તરસ જ્યારે લાગી હોય છે ને ત્યારે દૂધ કે કોઈ શરબત કે કોઈ પીણાં તરસને બુઝાવી નથી શક્તા. અસલી તરસ લાગી હોય ત્યારે પાણી જ જોઇએ અને પાણી જ તરસને છીપાવે છે. ખારા જળનો આખો દરિયો ભરેલો હોય તો ય શું કામનો ? એક મીઠા પાણીનો લોટો જે તરસ્યો છે એને તો દરિયા કરતાએ મોટો લાગે છે. અને એ જ રીતે એટલું જાણી લેવાની જરૃર છે કે દરેકને પોતાનું મૂલ્ય હોય છે. કોઇનું ઓછું મૂલ્ય નથી. દરેકનું મૂલ્ય એના ગુણની દ્રષ્ટિએ તો પૂરેપૂરું જ હોય છે.

– રાજેશ વ્યાસ ‘મિસ્કીન’

(“શબ્દ સૂરને મેળે” કોલમ,
ગુજરાત સમાચાર, શતદલ પૂર્તિ,
તા.૨૨/૦૨/૨૦૧૭ માંથી અંશતઃ સાભાર)