तुम्हारी फाइलों में

अदम गोंडवी

तुम्हारी फाइलों में गाँव का मौसम गुलाबी है
मगर ये आंकड़े झूठे हैं, ये दावा किताबी है

उधर जम्हूरियत का ढोल पीते जा रहे हैं वो
इधर परदे के पीछे बर्बरीयत है ,नवाबी है

लगी है होड़ – सी देखो अमीरी और गरीबी में
ये गांधीवाद के ढाँचे की बुनियादी खराबी है

तुम्हारी मेज़ चांदी की, तुम्हारे जाम सोने के
यहाँ जुम्मन के घर में आज भी फूटी रक़ाबी है

– अदम गोंडवी

એ કેમ ભુલાય?

રૂડાં રોટલાના ધણી જ રહેવા દયો અમને,
પિઝાની ઇજા, અમારાથી સહન નહીં થાય

વાળુ ટાંણે ભરેલા, બે મરચાં થાળીમાં મૂકજો,
પડીકીયું તોડીને મસાલો, અમારાથી નહીં ખવાય.

દેશી ગાયનું દૂધ અમને, તાંહળી ભરીને આપજો,
ઠંડાપીણા નો વે’વાર, અમારાથી નહીં સચવાય.

ઘી, માખણ ને મરચે, ચોપડેલ રોટલો બઉ ગમે,
ઓનલાઈન મંગાવેલ ખાણું, અમથી નહીં જીરવાય.

તાંહળીમાં ચોળી, પાંચેય આંગળીએ ખાવા દયો,
કાંટા ચમચીએ તો વળી, કેમ કરીને ખવાય?.

પલાઠી વાળીને બેસીએ, બાજોઠે હોય રોટલા,
આ વળી ટેબલ ખુરશીથી, બઉ કંટાળી જવાય.

પીરસાયેલી થાળીએ, પરમેશ્વરને યાદ કરીએ,
ભર્યા ભાણાની સેલ્ફીયું લેવી, અમને નઈ પોહાય.

સાચું ખાણું આ જ છે, તૃપ્ત આનાથી થવા દયો,
આવે જે અમીનો ઓડકાર, “એ કેમ ભુલાય?…..

દીકરી: સરવાળાની માવજત

દીકરીમાં મેં નદી ભાળી હતી,

એટલે તો ઘર તરફ વાળી હતી.

કોણ બોલે દીકરી વિના ઘરે ?

એટલે મેં કોયલો પાળી હતી.

દીકરીને કેમ કરવું આવજો ? દોસ્ત !

મુઠ્ઠી એટલે વાળી હતી.

કેમ ચાલે જીવ વૃક્ષો કાપતા,

દીકરી જેવી બધી ડાળી હતી.

સાવ કોમળ ફૂલ જેવી દીકરી,

મેં ગઝલમાં એટલે ઢાળી હતી.

-દર્શક આચાર્ય

દીકરી હોવી એ નસીબના પણ નસીબની વાત છે. દીકરી બધાની હોય. એની પાસે બધા જ એના રમકડાંની જેમ જીવંત લાગે! એ નિસ્વાર્થ પ્રેમનો પરમાર્થ છે. એ લગ્ન કરીને બે કુયુંબોના સરવાળાની માવજત કરે છે. એની આંખોમાં શ્રધ્ધા, સ્મિત ઉપર વિશ્વાસ અને ચહેરા પર પિતાની દીકરી હોવાનું સ્વમાન ઝગારા મારે છે. દિકરીના પિતા પાસે ગરીબાઈ શરમાઈ જાય છે.

દરેકને પોતાની ઉંમરના બનાવી દેવાની તાકાત હોય છે દીકરી પાસે!એની ઉછળકૂદ નદી જેવી અને દરિયામાં સમાઈ જવાનું ગમે! એ જ એનું પ્રારબ્ધ પણ! એને દરિયો ન મળે ત્યાં સુધી એ કિનારાના પ્રત્યેક ઘાટને આકાર આપે! એની સમજણ આગળ લાગણી પાણી ભરે! એ હોય ત્યારે કોયલની કૂહુ શાંત લાગે! એના બોલવામાં કુદરતના મૌનને વાચા ફૂટે! એ ન હોય ત્યારે બધું જ ખાલીખમ ઓરડાની દિવાલો અચાનક ઓરડાને મોટો કરીને આપે! આપણા જ ઘરમાં આપણને ઘર મોટું થઈ ગયાનો અહેસાસ થાય. એના વગર કોયલોને પાળવાનું મન થાય અને કોયલના ટહુકારમાં એનો જ વિરહ સંભળાય!

દીકરી વિદાય વખતે ભાગ્યે જ કોઈ એવું હશે જે રડ્યું ન હોય! અરે! જે બાપ નથી રડ્યો એ પણ ખાનગીમાં હૈયાફાટ રડ્યો છે. જેને સમાજ સામે નથી રડવું એ કન્યા વિદાય વખતે મુઠ્ઠીઓ વાળીને રડ્યો છે. હૃદયમાં જે દબાવ્યું છે એ જ ક્યારેક હિમાલયમાંથી ગંગા થઈને વહેવાનું છે.

દીકરીનો પિતા સંબંધોથી સહુથી ધનવાન માણસ છે. એ અતિશય સંવેદનશીલ હોય છે. એ વૃક્ષની ડાળીને પણ કાપી શકવા માટે અસમર્થ હોય છે. વૃક્ષની ડાળીમાં પણ એને દીકરી જેવો જ ભાવ થાય છે. જેણે દીકરી વળાવી છે એ બધા જ પિતા પોતે જ પોતાના અરીસા આગળ બદલાઈ ગયા છે. જેમણે દીકરી વળાવવાની છે એ બધા જ પિતામાં આગોતરું ધૈર્ય ફૂટે છે જે ક્યારેક છોડની જેમ માવજત માંગી લે છે.

દીકરી જગતનું સૌથી કોમળ અસ્તિત્વ છે. દરેક દીકરીના હાસ્યની તુલના કરવામાં દુનિયા મોળી પડે એમ છે. એને તો ગઝલના ઢાળમાં ઢાળીને ગઝલની આબરૂ જ વધારી શકાય. દર્શક આચાર્યની આ ગઝલ દીકરીના સંવેદનની હિમાલયની ટૂંક છે. જેને ટોચ પરથી અનુભવો કે તળેટીથી અનુભવો એ દરેક તબ્બક્કે એક સરખી જ પવિત્રતાનો અનુભવ કરાવે છે. દીકરી એટલે જગતના બધા જ સંબંધોનું અર્ક. એને મળીએ ત્યારે પિતાની મક્કમતા, માતાની વ્યવહારુતા, ભાઈનું વાત્સલ્ય, બહેનપણીની અલ્લડતા, પતિનો રૂઆબ બધું જ એક સાથે પ્રગટ થાય. દીકરી સંબંધોનું ગર્ભદ્વાર છે જ્યાં એ પોતાની રાજીખુશીથી પોતાની ગમતી વ્યક્તિની સ્થાપના કરે છે. દર્શક આચાર્યની જીવનના હકારની આ કવિતામાં દીકરીના અસ્તિત્વનું ગુણગાન અને યશોગાન છે. દીકરી ખળખળ વહેતું દરિયાનું આગોતરું સ્વરૂપ છે.

અંકિત ત્રિવેદી, જીવનના હકારની કવિતા, રસરંગ પૂર્તિ, દિવ્ય ભાસ્કર, તા.૨૮/૧૧/૨૦૨૧

વૃદ્ધાવસ્થા એક જાતની દીપ્તિ છે

ચીનના લેખક ઝૉ ડેક્સિનની ‘ધ સ્કાય ગેટ્સ ડાર્ક, સ્લોલી’ – આકાશમાં અંધારું ઘેરાતું જાય છે, ધીરે ધીરે – વૃદ્ધોના જીવનની સંકુલ સમસ્યાઓ અને એમના ભાવોની સંવેદનાત્મક નવલકથા છે. આ નવલકથા તરફ સાહિત્યપ્રેમી પ્રવીણભાઈ વીરાએ ધ્યાન ખેંચ્યું હતું. આજના સમયમાં વૃદ્ધોની સંખ્યા વધતી જાય છે ત્યારે આ નવલકથાની સોશિયલ મીડિયામાં પણ વ્યાપક ચર્ચા થવા લાગી છે. ઝૉ ડેક્સિન કહે છે : ‘ઘણા વૃદ્ધો માને છે કે તેઓ વૃદ્ધાવસ્થા વિશે બધું જ જાણે છે, પરંતુ વાસ્તવમાં તેઓ ઊભી થનારી પરિસ્થિતિ વિશે બાળક જેવા જ અજાણ હોય છે. ઘણાં વૃદ્ધો આગળ જતાં એમણે વૃદ્ધાવસ્થામાં કેવા મુશ્કેલ સમયનો સામનો કરવાનો છે તે વિશે માનસિક રીતે તૈયાર હોતાં નથી.’ તેઓ ઉમેરે છે કે માણસ સાઠની ઉંમર વટાવે ત્યારથી માંડીને અંધકારમય થવા લાગેલા જીવનનું તેજ ઓસરી જાય ત્યાં સુધીના તબક્કાઓમાં ઊભી થનારી પરિસ્થિતિઓનો ખ્યાલ હોવો જરૂરી છે. તો જ તેઓ વૃદ્ધાવસ્થાની શારીરિક અને માનસિક સમસ્યાનો સ્વસ્થતાથી સામનો કરી શકે છે. એમણે એવી સંભવિત પરિસ્થિતિઓની વિગતવાર ચર્ચા કરી છે.

ઝૉ કહે છે કે વધતી ઉંમરની સાથે તમારી આસપાસના લોકોની સંખ્યા ઘટતી જવાની છે. દાદા-દાદી અને માતા-પિતાની પેઢીના લોકોએ વિદાય લઈ લીધી હશે. મિત્રો–પરિચિતો પણ તમારી જેમ પોતાની સારસંભાળ જાતે લેવા અશક્ત થયાં હશે. તમારાથી નાની પેઢી એમના જીવનમાં વ્યસ્ત હશે. એવું પણ બને કે પતિ-પત્નીમાંથી એકે વિદાય લીધી હોય. જીવનનો આ તબક્કો વૃદ્ધજનો માટે ખાલીપાનો હોય છે. એકલા જીવવાની અને એકલતાનો આનંદ માણવાની તૈયારી રાખવી પડશે.

સમાજમાં પણ વૃદ્ધોની સંભાળ લેવાનું વલણ ધીરે ધીરે ઓછું થશે. યુવાનીમાં અને આધેડ વયમાં તમારી કારકિર્દી ગમે તેવી ભવ્ય રહી હોય, તમે ગમે તેટલી નામના મેળવી હોય – ઉંમર બધાંને સામાન્ય વૃદ્ધ પુરુષ કે વૃદ્ધ મહિલા બનાવી દે છે. લોકોનું ધ્યાન તમારા પરથી ખસી ગયું હશે અને તમારે ખૂણામાં ઊભા રહી જીવવાનું સ્વીકારવું પડશે. આજુબાજુમાં સંભળાતા કોલાહલો અને જાતજાતની વાતો ધીરજપૂર્વક સાંભળવા પડશે. એટલું જ નહીં, તે માટે કોઈ ફરિયાદ કે ઇર્ષ્યા કરવાની ઇચ્છા મનમાં દાબી રાખવી પડશે.

વૃદ્ધવસ્થાનો માર્ગ ક્રમશ: કઠિન બનતો જશે. જાતજાતની તકલીફો આવશે, બીમારીઓ આવશે. એ તકલીફો અને બીમારી અગાઉથી ખબર આપ્યા વિના આવી ચડતા મહેમાનો જેવાં છે. ગમે ત્યારે પધારે. એમનું સ્વાગત કરવાની ના પાડી શકાશે નહીં. એમને મિત્રોની જેમ આવકારવા પડશે. વૃદ્ધાવસ્થામાં શારીરિક તકલીફો વિનાના સરળ જીવનની કલ્પના કરવી સંભવ નથી. તે માટે આપણે સકારાત્મક રહીશું અને શરીરને શક્ય એટલું ચુસ્ત રાખીશું તો ફાયદો થશે.

વધતી ઉંમરની સાથે પથારીવશ થવાની તૈયારી રાખવી પડશે. એ તબક્કો નાનકડા બાળક જેવો હોય છે. માતા આપણને આ જગતમાં લાવી ત્યારે આપણે પથારીમાં જ હતા. જિંદગીની લાંબી મુસાફરીમાં અનેક વળાંકો અને પડકારોમાંથી પસાર થયા પછી વૃદ્ધાવસ્થામાં લોકોએ પથારી તરફ પાછા વળવું પડે છે. બાળપણમાં અન્ય લોકો આપણી સંભાળ લેતાં તેમ આ ઉંમરે બીજા લોકો તમારી સંભાળ લેશે. બાળપણમાં સંભાળ લેવા માટે મા હતી, હવે વિદાયનો સમય નજીક આવશે ત્યારે શક્ય છે કે તમારાં સંતાનો પણ તમારી સાથે ન હોય. કેટલાક વૃદ્ધોની સંભાળ લેવાની જવાબદારી નર્સિંગ સ્ટાફ પર હશે. સ્વાભાવિક રીતે એમના મનમાં ફરજની ભાવના સિવાય કોઈ અંગત લાગણી ન હોય. એમના ચહેરા પર બનાવટી સ્મિત હશે, પરંતુ અંદરથી એક પ્રકારનો કંટાળો હશે. એમને શાંતિથી સહન કરતાં શીખવું પડશે. એમના પ્રયત્નો અને સહાય માટે આભારી રહેવાની તૈયારી રાખવી પડશે.

ઝૉ ડેક્સિને આ બધું વૃદ્ધાવસ્થાનું વરવું અને ડરામણું ચિત્ર આપવા માટે કહ્યું નથી. એ ભવિષ્યમાં ઊભી થનારી સંભવિત પરિસ્થિતિથી લોકોને સભાન કરે છે. કહેવાયું છે કે આત્મવિશ્વાસ માણસને કોઈ પણ ઉંમરે યુવાન રાખે છે. આશંકાઓ, ભય અને વાસ્તવિકતાઓનો સહજભાવે સ્વીકાર કરવાની તૈયારી ન હોય તો માણસ કોઈ પણ વયે વૃદ્ધ જ હોય છે. ઝૉએ ‘ધ સ્કાય ગેટ્સ ડાર્ક, સ્લોલી’ દ્વારા લોકોને એ માટે તૈયાર કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે. એમણે કહ્યું છે: ‘આકાશ સંપૂર્ણપણે અંધારું થઈ જાય તે પહેલાં જીવનયાત્રાના અંતિમ તબક્કામાં અજવાળું ઓસરવા લાગે છે. એ સ્વાભાવિક પ્રક્રિયા છે. આગળનો માર્ગ જોવાનું મુશ્કેલ બનતું જાય છે. એટલા માટે જ બરાબર જોઈ શકાતું હોય ત્યારે, વૃદ્ધાવસ્થામાં પ્રવેશના સમયે જ, આવનારી કઠિન વાસ્તવિકતા માટે અગાઉથી સજ્જ થવું જોઈએ.’ ઝૉએ કહ્યું છે કે લોકોએ વૃદ્ધાવસ્થાનો પ્રવાસ હળવો કરવા માટે શક્ય તેટલો ભાર ઉતારતાં જવું જોઈએ. વીત્યું તેનો અફસોસ કર્યા વિના આપણને જે મળ્યું એનો આનંદ માણીએ. જીવન તો છેલ્લા શ્વાસ સુધી પ્રસન્ન રહેવા માટે મળ્યું છે. સમાજ પર, સંતાનો પર, ત્રીજી પેઢી પર બોજારૂપ થવાને બદલે બધાંની સાથે પ્રેમ અને વહાલથી વર્તવાથી એમને પ્રસન્ન રાખી શકાય છે અને આપણને પણ પ્રસન્નતા મળે છે. વાણી પર સંયમ રાખીએ, કટુ વચનોથી દૂર રહીએ, બીજાંને માન આપીશું તો આપણને સન્માન મળશે.

કુદરતનો પ્રવાહ જીવનનો પ્રવાહ છે — એમાં કમને તણાઈએ નહીં, પરંતુ નિજાનંદે તરીને એને પાર કરીએ. સંવાદિતા અને સમભાવ વૃદ્ધાવસ્થાનો પવિત્ર મંત્ર છે. સૌને એક કરીને રાખીએ અને આપણે સમગ્રતાની સાથે એક થઈને ભળી જઈએ. સમસ્યા એ છે કે ઘણાં લોકો માને છે કે – ‘અરે, હું તો ઘરડો થઈ ગયો અને મને એની ખબર જ ન પડી!’ તે માટે કુદરત અગાઉથી પૂરતા સંકેત આપી સાવધાન કરે છે. વૃદ્ધાવસ્થા અચાનક ઊભી થયેલી અવસ્થા નથી, માણસમાત્રના જન્મની સાથે ભવિષ્યમાં આવનારી વૃદ્ધાવસ્થાની વાસ્તવિકતાનો ધીરે ધીરે આરંભ થાય છે. સંપૂર્ણ અંધારું છવાય તે પહેલાં આપણે જિંદગીમાં અઢળક અજવાળાનો અનુભવ કર્યો હોય છે. એ જ અજવાળું ગાઢ અંધકારમાં માર્ગ ચીંધે છે. વૃદ્ધાવસ્થા પણ એક જાતની દીપ્તિ છે.

– વીનેશ અંતાણી, રસરંગ પૂર્તિ, દિવ્ય ભાસ્કર, તા.૨૮/૧૧/૨૦૨૧

જેમ જેમ સમય પસાર થશે

‘જેમ જેમ સમય પસાર થશે,

તેમ તેમ તમને સમજાશે કે ઈંટ-પથ્થરોના જે સમૂહને તમે ઘર સમજી બેઠા છો,

એ મુકામ પરથી ધીમે ધીમે તમારી પકડ ઢીલી થઈ રહી છે

અને તમને સમજાશે કે ઘર એ કોઈ સ્થળ નથી, અવસ્થા છે.

એ પકડને ઢીલી થવા દો.

જેમ જેમ સમય પસાર થશે,

તેમ તેમ તમારી જાત તમને વધુ સ્પષ્ટ દેખાવા લાગશે.

તમારી એ ભૂતપૂર્વ જાત, જેના એક ખિસ્સામાં જિંદગી છલોછલ રહેતી અને બીજા ખિસ્સામાં ખાલીખમ થઈ જતી.

એ જાત, જેની સામે તમને ખૂબ બધી ફરિયાદો હતી,

એ જાત હકીકતમાં સંપૂર્ણ હતી એવું તમને સમય જતા સમજાશે.

ધીમે ધીમે એ સમજણ વિકસવા દો.

જેમ જેમ સમય પસાર થશે,

તેમ તેમ તમને સૂક્ષ્મ અને સામાન્ય લાગતી ક્ષણો વિરાટ લાગતી જશે

અને વિરાટ લાગતી બાબતો સામાન્ય.

હકીકતમાં, એ દિવસે તમને જીવનનો અર્થ સમજાશે

અને ત્યારે તમે ખરા અર્થમાં જિંદગી જીવવાની શરૂઆત કરશો.

ભલે મોડી, પણ એ શરૂઆત થવા દો.

જેમ જેમ સમય પસાર થશે,

તમારે ઘણીબધી બાબતોને પરાણે આવજો કહેવું પડશે.

ક્યારેક ગમતી વ્યક્તિને, તો ક્યારેક ગમતી પરિસ્થિતિને.

તમારાં નાજુક હૈયા પર અનેકવાર વજ્રાઘાત થશે.

ભાવનાત્મક આઘાતના પ્રહારોથી તમારું હૈયુ અનેકવાર ભાંગશે અને તેમ છતાં એ ધબકતું રહેશે.

હાર્ટ-બ્રેક પછીનો એ ધબકાર તમને તમારો ઉદ્દેશ્ય યાદ કરાવતો રહેશે.

એ તૂટેલાં હૃદયને ધબકવા દો.

જેમ જેમ સમય પસાર થશે,

તેમ તેમ તમે સંપત્તિને બદલે શાંતિ પસંદ કરશો.

પૈસાને બદલે નવરાશની પળો પસંદ કરશો.

ધીમે ધીમે તમને રિયલાઈઝ થશે કે જીવનભર તમે જે ખજાનાની શોધમાં ભટક્યા,

એ ખજાનો તમારા પોતાના અને તમારા પ્રિયજનોનાં હાસ્યમાં છુપાયેલો છે.

સ્વજનોના સથવારામાં રહેલો છે.

એ ખજાનો અનાવૃત થવા દો.

જેમ જેમ સમય પસાર થશે,

તેમ તેમ તમારી જિંદગી આંખના પલકારામાં તમારી નજર સામેથી પસાર થતી જશે.

સ્મરણો જ્યારે તમને વીતી ગયેલી જિંદગીનું ફ્લેશબેક બતાવશે,

ત્યારે તમને ખ્યાલ આવશે કે એમાં રહેલી એકપણ ક્ષણ કડવી કે અણગમતી નથી.

વીતેલું આખું જીવન મીઠી અને સુગંધીદાર યાદોથી છલોછલ ભરેલું છે.

પ્રિયજનના ખોળામાં માથું મૂકીને વિતાવેલી રાતો,

મિત્રો સાથેના ઉજાગરા,

ગમતી વ્યક્તિઓ સાથે ગાળેલી નવરાશની પળો અને દરિયાકિનારે ગાળેલી એક સાંજ.

એ બધું યાદ આવવા દો.

જેમ જેમ સમય પસાર થશે,

તેમ તેમ તમને ખ્યાલ આવતો જશે કે જીવનમાં શું મહત્ત્વનું છે? અને શું નથી?’

By: Donna Ashworth

ગરીબી

ગરીબી જેને વેઠી હોય તેને સમજાય,

કે બે છેડા કેમ ભેગા થાય.

ખાવામાં થોડી બાંધછોડ કરવી પડે,

કપડા રફુ કરાવેલા પહેરવા પડે.

બિમારીમાં સરકારી હોસ્પિટલના ધક્કા ખાવા પડે,

સેકન્ડ હેન્ડ ચોપડીથી ભણતર પૂરું કરવું પડે,

ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે કોઈની મદદ લેવી પડે,

ગરમીની સીઝનમાં પણ કુદરતી હવાથી સંતોષ માનવો પડે,

કોઈ પ્રસંગ આવે ત્યારે ખર્ચમાં ફરેફાર કરવો પડે,

ટ્રેન કે બસની હાલાકી સહન કરવી પડે.

ડગલે ને પગલે મનને કષ્ટી સહન કરવી પડે,

ડગલે ને પગલે મનને વાળવું પડે.

ડગલે ને પગલે અપમાન સહન કરવું પડે,

પણ,

ગરીબીમાં મોટો થયેલો માણસ જીંદગીમાં ક્યારેય હારતો નથી

અને…

ગરીબીમાંથી ઉપર આવેલો માણસ સુખમાં કયારે છલકાતો નથી

Is Your Mind Still Young? Check Out Here!

Note the words below. Initially, you will have difficulty reading them. However, gradually your brain will interpret the words correctly. Please give a chance for these words to speak to your brain.

Here we go!

7H15 M3554G3

53RV35 7O PR0V3

H0W 0UR M1ND5 C4N

D0 4M4Z1NG 7H1NG5!

1MPR3551V3 7H1NG5!

1N 7H3 B3G1NN1NG

17 WA5 H4RD BU7

N0W, 0N 7H15 LIN3

Y0UR M1ND 1S

R34D1NG 17 4U70M471C4LLY

W17H0U7 3V3N

7H1NK1NG 4B0U7 17,

B3 PROUD! 0NLY

C3R741N P30PL3 C4N

R3AD 7H15!

PL3453 F0RW4RD 1F

U C4N R34D 7H15

This is a very good example of a Brain Study: If you can read this, your mind is still young and has no Parkinson Congrats!

From Dr Justin in Jones in Melbourne:

This is a REAL Neurological screening Test

તબીબ દિવસ નિમિત્તે.

On the occasion of Doctor’s day ….

તબીબ-કવિ-મિત્રોને સપ્રેમ અર્પણ…!!

જૂઠા ના પડે ક્યાંક તબીબોના ટેરવાં,
પ્રેમની નાડ છે કોઈ મામૂલી નાડ નથી.

– શૂન્ય પાલનપુરી

હું ય પાસે રહીમ રાખું છું,
દોસ્ત મારો હકીમ રાખું છું.
-ગૌરાંગ ઠાકર

તબીબો પાસેથી હું નિકળ્યો દિલની દવા લઈ ને,
જગત સામે જ ઊભું હતું દર્દો નવા લઈ ને.
-બેફામ

દર્દ દેખી જો હૃદય ગદગદ નથી,
વૈદ! તારી ભાવના ભગવદ નથી.
-અગમ કોસંબવી

તું તબીબો જેમ માપે છે હૃદયનાં ઘાવને,
તું ગમે તે કર હવે આ દર્દ પકડાશે નહીં.
-અશરફ ડબાવાલા

અય હકીમો જાવ, દુનિયામાં દવા મારી નથી,
હું ઈશ્કનો બિમાર છું, બીજી કંઈ બિમારી નથી.
-અહમદ આકુજી સુરતી ‘સીરતી’

પોતે તબીબ છું પણ મારો ઈલાજ ક્યાંથી ?
વર્ષોથી સંઘરેલા રોગો મને ગમે છે.
-રઈશ મનીઆર

તારો ને મારો મેળ નહીં ખાય ઓ તબીબ,
મુજને પડી દરદની, તને સારવારની
– શૂન્ય પાલનપુરી

તબીબ જ સમજી શકશે દર્દ જાણી એમ આવ્યા છો,
તમારી સામે બેઠો છે પરંતું માનવી કોઈ.
-વિવેક ટેલર

એ મટે ના તો તબીબનો દોષ શો,
છે ઘણા દર્દો પીએ દવા તું એકલો.
-મુહમ્મદઅલી ભૈડુ ‘વફા’

એ દર્દ કે જેને મેં પાળ્યું છે જતનથી,
મુજને તબીબ માફ કર એની ન દવા યાદ.
-મુહમ્મદઅલી ભૈડુ ‘વફા’

તું તબીબ મિથ્યા પ્રયાસો છોડી દે નિદાનના
વેદના જુની થઈ ગઇ એટલે ભારી નથી.
-મુહમ્મદઅલી ભૈડુ ‘વફા’

અંતે શૂન્ય પાલનપુરીનાં બે મુક્તકો…

પીડા શમી ગયાનું કદી છળ નહીં કરે,
સેવાના કોઈ યત્નને નિષ્ફળ નહીં કરે,
સુંદર તબીબ હોય તો એક વાતનો છે ડર,
સાજા થવાની કોઈ ઉતાવળ નહીં કરે.
-શૂન્ય પાલનપુરી

તબીબોને કહી દો કે માથું ન મારે,
દરદ સાથે સીધો પરિચય છે મારો,
હકીકતમાં હું એવો રોગી છું જેને,
બહુ સારી પેઠે દવા ઓળખે છે.
– શૂન્ય પાલનપુરી

છેલ્લે તો આપણે…

ભલે ઝગડીએ, ક્રોધ કરીએ, એકબીજા પર તૂટી પડીએ,
એકબીજા પર દાદાગીરી કરવા, છેલ્લે તો આપણે બે જ હોઈશું.

જે કહેવું હોય એ કહી લે, જે કરવું હોય એ કરી લે,
એકબીજાના ચોકઠા શોધવા છેલ્લે તો આપણે બે જ હોઈશું.

હું રીસાઈશ તો તું મનાવજે, તું રીસાઈશ તો હું મનાવીશ,
એકબીજાને લાડ લડાવવા, છેલ્લે તો આપણે બે જ હોઈશું.

આંખો જયારે ઝાંખી થશે, યાદશક્તિ પણ પાંખી થશે,
ત્યારે, એકબીજાને એકબીજામાં શોધવા છેલ્લે તો આપણે બે જ હોઈશું.

ઘૂંટણ જયારે દુખશે, કેડ પણ વળવાનું મુકશે,
ત્યારે એકબીજાના પગનાં નખ કાપવા, છેલ્લે તો આપણે બે જ હોઈશું.

“મારા રીપોર્ટસ તદ્દન નોર્મલ છે,આઈ એમ ઓલરાઈટ” ,
એમ કહીને એકબીજાને છેતરવા, છેલ્લે તો આપણે બે જ હોઈશું.

સાથ જયારે છૂટી જશે, વિદાયની ઘડી આવી જશે,
ત્યારે, એકબીજાને માફ કરવા, છેલ્લે તો આપણે બે જ હોઈશું.

પવનની ઝડપ કેટલી હોય તો ક્યુ સિગ્નલ લાગે?

વાવાઝોડા વખતે બંદર પર વિવિધ નંબરના સિગ્નલની સિસ્ટમ

બ્રિટિશ નૌકાદળના અધિકારી ફ્રાન્સિસ બ્યુફોર્ટે 1805માં પવનની ઝડપ મુજબ 1થી 12 સુધી પ્રકાર પાડયા હતા

ગુજરાત પાસે 1660 કિલોમીટર લાંબો દરિયો છે, એટલે વાવાઝોડાની નવાઈ નથી. વાવાઝોડું કેવુંક આક્રમક છે, એ કાંઠે રહેતા સૌ કોઈ જાણતા હોતા નથી. તેમને જાણ કરવા માટે વિવિધ નંબરના સિગ્નલ (ધ્વજ-વાવટા) ફરકાવવામાં આવે છે.

આ સિગ્નલને બ્યુફર્ટ સ્કેલ કહેવાય છે. કેમ કે બ્રિટિશ નૌકા અધિકારી ફ્રાન્સિસ બ્યુફર્ટે 1805માં પવનની ઝડપ પ્રમાણે ક્રમ નક્કી કર્યો હતો. અત્યારે સૌરાષ્ટ્રના કેટલાક બંદર પર બે નંબરના સિગ્નલ ફરકતાં કરાયા છે. આગામી દિવસોમાં એ સિગ્નલો વધતા જશે, જેમ જેમ વાવાઝોડું આક્રમક બનશે.

અહીં ક્યા નંબરના સિગ્નલનો અર્થ શું થાય તેની વિગત આપી છે.

નંબર-1 : પવનની ઝડપ – 1 થી 5 કિલોમીટર

અસર – સાવ સામાન્ય હવા, ધૂમાડો પવનની દિશામાં ફેંકાય એટલી અસર

નંબર-2 : પવનની ઝડપ – 6 થી 12 કિલોમીટર

અસર – ધ્વજ પર હવાની અસર દેખાય, ચહેરા પર લહેરખી અનુભવાય

નંબર-3 : પવનની ઝડપ – 13 થી 20 કિલોમીટર

અસર – ધ્વજ ફરફર થવા લાગે

નંબર-4 : પવનની ઝડપ – 21 થી 29 કિલોમીટર

અસર – રૂ કાગળ હવામાં ઉડતો થાય

નંબર-5 : પવનની ઝડપ – 30 થી 39 કિલોમીટર

અસર – નાના વૃક્ષો આમ-તેમ હલવા માંડે

નંબર-6 : પવનની ઝડપ – 40 થી 49 કિલોમીટર

અસર – છત્રી કાગડો થઈ જાય, વૃક્ષની મોટી ડાળીઓ હલવા લાગે

નંબર-7 : પવનની ઝડપ – 50 થી 61 કિલોમીટર

અસર – પવનમાં ચાલવું મુશ્કેલ થાય.

નંબર-8 : પવનની ઝડપ – 62 થી 74 કિલોમીટર

અસર – વૃક્ષોની ડાળીઓ ખરવાની શરૂઆત થાય.

નંબર-9 : પવનની ઝડપ – 75 થી 88 કિલોમીટર

અસર – મકાનની છત, નળિયા ઉડવા લાગે

નંબર-10 : પવનની ઝડપ – 89 થી 102 કિલોમીટર

અસર – વૃક્ષો ઉખડવા લાગે

નંબર-11 : પવનની ઝડપ – 103 થી 118 કિલોમીટર

અસર – જમીન પર ઘણી સામગ્રી ઉડવા લાગે, સમુદ્રમાં વિઝિબિલિટી ઝીરો થાય

નંબર-12 : પવનની ઝડપ – 119 થી 220 કિલોમીટર

અસર – હેરિકેન અથવા ટોર્નેડો જેમાં અકલ્પનિય નુકસાન થઈ શકે.

√ મોટે ભાગે 12 નંબર સુધી જ વપરાય છે. પણ વાવાઝોડાની આક્રમકતા વધતા 1946માં 17 નંબર સુધીના સિગ્નલો નક્કી કરાયા છે. પરંતુ મોટે ભાગે વપરાશ 12 સુધીનો વપરાશ કરવાનો થતો હોય છે. ભારતમાં સામાન્ય રીતે 11 નંબર સુધીના જ સિગ્નલનો વપરાશ કરવામાં આવે છે.

√ 1864માં બંગાળના અખાતમાંથી પેદા થઈને કલકતા પર ત્રાટકેલા ભયાનક વાવાઝોડા પછી બ્રિટિશ સરકારે ભારતના હવામાનનો પણ વિગતવાર અભ્યાસ શરૂ કર્યો હતો.

√ વાવાઝોડાની ઝડપ તો ક્યારેક કલાકના 150થી 250 કિલોમીટર સુધીની હોય છે.

√ પરંતુ એ ઝડપ જમીન પર ફૂંકાતા પવનની નથી હોતી. હકીકતે એ ઝડપ વાવાઝોડાના કેન્દ્ર આસપાસ ઘૂમરાતા પવનની હોય છે. વાવાઝોડાના કેન્દ્ર જેટલી ઝડપે જમીન પર પવન ફૂંકાય તો તમામ પ્રકારના બાંધકામોના સ્થળે થોડી વારમાં મેદાન થઈ જાય.

√ ફ્રાન્સિસે તો આ ગણતરી 1805માં કરી હતી. પણ બ્રિટિશ સરકારે 1830ના દાયકામાં તેનો સ્વિકાર કર્યો. એ પછી એક જહાજ રવાના થયું ત્યારે આ સ્કેલનો સત્તાવાર ઉપયોગ થયો. એ જહાજ જોકે બીજા કારણોસર જગ વિખ્યાત થયું, કેમ કે તેના પર ઉત્કાંતિવાદના પ્રણેતા ચાર્લ્સ રોબર્ટ ડાર્વિન સવાર હતા અને એ જહાજનું નામ એચએમએસ બિગલ હતુ.

ગુજરાત સમાચાર, તા.૧૭/૦૫/૨૦૨૧